Tevfik Rüştü Aras’ın Masonluğu

Babasının mêmûriyet mahal̃l̃i Çanakkale’de doğmuş, aslen Rodoslu Dr. Tevfik Rüştü Aras, yetişme tarzı, tahsîli, mesleği, evliliği, dünyâ görüşü, hayât tarzı, Komitacılığı, Kemâlperestliğiyle olduğu kadar Masonluğuyle de Sabataî profilinin tipik bir nümûnesiydi.

(https://www.sozcu.com.tr/tevfik-rustu-aras-kimdir-wp2534458; 21.4.2026)

Tevfik Rüştü Aras: Sabataî profilinin tipik bir nümûnesi…

Masonluğa, 28 yaşındayken, 21 Nisan 1910 târihinde, Selânik’de intisâb etti. (Iacovella / Altınova 1999: 61) Grande Oriente d’Italia’ya tâbi Macedonia Risorta Locası’nda tekrîs edilmekle, İtalyan Karbonari modeline göre bu Locada têsîs edilmiş gizli İttihâd ve Terak̆k̆î Komitası’nın da faâl̃ bir âzâsı oluyordu. (“Karbonari -teklik: Carbonaro, çokluk: Carbonari- modeli”nin esâsı, evvelâ Masonluğa almak, Mason olarak sınamak, sonra, lüzûmlu şartları hâiz olanları daha gizli ve bir üst teşkîlât olan İttihâd ve Terak̆k̆î’ye kabûl̃ etmekdir. Binâenaleyh, en azından ilk senelerde, İttihâdcı olan herkes, aynı zamânda Farmasondur. Tabiî, Mason arşivlerine ulaşamadığımız için, hangi İttihadcının hangi Locada tekrîs edilmiş olduğunu tesbît edemiyoruz…)

(1906’da tekrîs edilmiş Ali Fethi’nin delâletiyle) aynı Locada ve kendisinden iki buçuk sene evvel, 27 Eyl̃ûl̃ 1907’de tekrîs edilmiş Mustafa Kemâl’le (aynen Ali Fethi Okyar, Mustafa İsmet İnönü, Org. Ali Fuad Erden, Org. Ali Fuad Cebesoy, -Marksist Kemalist Vedat Nedim Tör’ün amcası, asker menşêli Üstâd-ı Âzam- Edip Servet Tör, Mirlivâ Kâzım Özalp, Mithat Şükrü Bleda, v.s. gibi) bir ömür boyu sürecek ahbâblık ve Dâvâ arkadaşlığı bu Loca günlerinden başlamış olsa gerek!

Üstâd-ı Âzam Kemalettin Apak’tan, Tevfik Rüştü’ye, 1929 senesinde, (Mustafa Kemâl’in değişmez Dâhiliye Vekîli) Şükrü Kaya, (bilâhare Hâriciye Vekîli ve Başvekîl) Hasan Saka, (Meb’ûs, Dâhiliye Vekîli, v.s.) Mehmet Cemil Uybadın ile berâber, 33. Derecenin tevcîh edilmiş olduğunu öğreniyoruz. (Üstâd-ı Âzam Kemalettin Apak, Ana Çizgilerile Türkiye’deki Masonluk Tarihi -Türkiye Mason Derneği tarafından Dernek üyelerine mahsus olarak bastırılmıştır-, İstanbul, 1958, s. 59) L̃âkin ne hikmetse, ulaşabildiğimiz hiçbir Mason kaynağında, Macedonia Risorta Locası’ndan sonra hangi Locaya tebennî ettiği kaydedilmiyor… Zâten, iftihârla “Meşhûr Masonlar” listelerine koydukları dîğer zevâtın da hangi Locada tekrîs edildikleri, kaçıncı dereceye kadar terfî’ ettikleri, ne gibi masonî vazîfeler îfâ ettikleri v.s., hâsılı “masonî hayâtları” hakkında mevsûk mâl̃ûmât neşretmiyorlar… Hâl̃buki biz onlardan daha fazlasını bekliyoruz: Bu gibi bilgileri muhtevî ve Hâricî piyasasına da hitâb eden bir “Türkiyeli Masonlar Ansikl̃opedisi” neşretsinler! Bu ansikl̃opediyi de,........

© Milat