“Oniki Ada’da tam istik̆l̃âl̃ esâsında bir otonomi kurulması… Yunanistan’a hür bir Oniki Ada katmak… Yunanistan’la beraber yürüyüp hürriyetleri içinde Yunanistan’a katılmak…”

“Bütün bunlar düşünülünce oniki ada halkı için ağır vergilerden ve hattâ askerlik vecibelerinden istisna edilebilecek ve komşulariyle hususî ticaret anlaşmalarını mümkün kılacak bir idare şeklini mütalâa etmek yersiz olmaz. Bu yolda hatıra gelebilecek ihtimaller arasında en geniş demokrasiye pek lâyık olan bu adalar ahalisinin idarelerini kendilerinin kurmaları başta gelir.

(Tan, 25.7.1936, s. 1)

Tevfik Rüştü Aras, Montrö (Montreux) Muâhedesi dönüşü, şâşaalı resmî merâsimle karşılanmıştı…

“Bir zamanlar başka bir ihtimal önünde bu mesele akademik olarak mütalâa edilmişti. O vakit hatıra gelmiş olan şekil, oniki adada tam istiklâl esasında bir otonomi kurulması, Türkiye ve Yunanistan tarafından ticaret münasebetlerinde kolaylıklar gösterilmesi ve oniki adanın bütün komşuları için emniyetli bir barış yatağı olması için de her türlü teslihattan tecrid edilmesi ve hariçten gelebilecek herhangi bir tecavüz tehlikesine karşı memleketlerinin sahilleri ve Kıbrıs adası münasebetiyle oniki adanın komşuları bulunan İngiltere, Yunanistan ve Türkiye devletlerinin garanti vermesi olmuştu. Bugün için dahi böyle bir tertibi milletlerarası yeni teşkilâtının emniyet konseyi ödevleriyle ahenkleştirmek suretiyle ikmal edilerek tatbik edilmesi maksada yetişebilir sanırım. Böyle bir otonomi şekli oniki halkından Yunanistanın askerlik hizmetinde vazife görmek arzu edenlerin gönüllü olarak Yunanistana gitmelerine hiçbir şeyin engel olmıyacağı açıktır. Oniki ada halkının Yunanistana karşı besledikleri sevgiyi, icabında Yunanistanın hizmetine koşma duygusunu pek tabiî görür ve hürmetle sayarım. Oniki ada otonomisi bu yerleri Yunanistandan ayırmak değil, Yunanistana hür bir oniki ada katmak olur. Oniki ada halkı için, dahilî ve haricî işlerini müstakil olarak kendileri idare ettikleri takdirde Yunanistanla beraber yürüyeceklerine göre hürriyetleri içinde Yunanistana katılmak demek olur ki daha kıymetlidir.

“Böyle bir hal şekli, Yunanistan ve Türkiyeyi biribirine biraz daha yaklaştırmış olacağı gibi İngiltere ile Türkiye ve Yunanistan arasında Ege denizinde mahiyeti açık ve sağlam bir münasebet kurmuş olur. Oniki ada halkı için de maddî ve manevî refah yolu açılır.

“İngiltere ve Türkiye, İkinci Cihân Harbi’nde en çok ıztırâba uğrıyanların ilk sırasında bulunan Yunanistan’ı memnûn etmeli” imişler

“Oniki ada meselesinin barış konferansında daha etraflı mütalâa edilmesi imkânı vardır. Fakat bence konferansın bu işi başka başka münasebetlerle oniki adaya doğrudan doğruya ilgili sayılan ve........

© Milat