MUSTAFA KEMÂL’İN DEĞİŞMEZ HÂRİCİYE VEKÎLİ DR. TEVFİK RÜŞTÜ ARAS: ONİKİ ADA, YUNANİSTAN’A VERİLMELİDİR!

Bütün Kemalist Totaliter Rejimin Anadolu Adaları’na dâir zihniyet ve siyâsetini ifâde eden bir makâle, Mustafa Kemâl’in değişmez Hâriciye Vekîli, Cemâatdaşı Tevfik Rüştü Aras’ın kaleminden çıkmıştır: “Oniki Ada”… Neşreden, aynı Cemâatten Sertel’lerin Tan gazetesidir. Târih, 25 Temmuz 1945…

Mezk̃ûr makâlenin en canalıcı iki pasajı, rahmetli Kadir Mısıroğlu’nun Lozan Zafer mi, Hezimet mi? ünvânlı eserinde (1973: II/392-393) nakledilmiştir. (Makâlenin tamâmına ulaşmak için İnternet üzerinden günlerce yaptığımız araştırmalar bir netîce vermedi. Onun üzerine, pek zengin bir kütübhâne ve arşive sâhib bulunan, kıymetli araştırmacı ve müellif, kadîm dostumuz İsmail Hacıfettahoğlu’na mürâcaat ettik. Sağ olsun, 25 Temmuz 1945 târihli Tan gazetesinde mezk̃ûr makâlenin münderic olduğu iki sayfayı hemen aynı gün bize ulaştırdı. Bu târihî vesîkanın gün ışığına çıkmasına yardımı ve zahmetleri için kendisine candan teşekkür ediyor, Rabb’imizden, feyizli ömrünün uzun olmasını niyâz ediyoruz.)

Aras, bu makâlesinde, İtalyanların idâresi altında bulunan Oniki Ada ahâlîsinin hemen hemen tamâmının Rum olmasını mesned göstererek, Adalar’da Rum Cemâatinin muhtâr (“otonom”) bir idâresinin têsîs edilmesinin hakkâniyetli olacağını müdâfaa etmektedir. Ona nazaran, bu muhtâr idâre, “tam istiklâl esasına” müstenid olacak, Yunanistan’la sıkı münâsebet hâlinde bulunacak (“Yunanistan’la berâber yürüyecek”), vatandaşları gönüllü olarak Yunan Ordusunda askerlik hizmetini îfâ edecek ve nihâyetinde, Oniki Ada, halkının hür irâdesiyle Yunanistan’a iltihâk edecekdir; ki bu da “kıymetli” bir netîcedir… Bu gâyeye mâtûf olarak: “Yunanistan kral naibi Damaskinosun bugünlerde bu adaları ziyaret etmesini ve oralardaki muvakkat askerî idarenin, İngiliz kumandanı general Alexandre’ın emri altında kalmak suretiyle, Yunan askerî kıtalarına verilmesini” memnûniyetle karşılıyor…

“Yunanistan ile Türkiye’nin birbirini ikmâl ettiğini” (dîğer tâbirle, tamâmladığını) iddiâ eden Aras, Oniki Ada hakkında Enosis tarafdârlığıyle de iktifâ etmiyor, İngiltere, Yunanistan ve Türkiye’ye, ik̆tisâden kıt imk̃ânlara sâhib olan Oniki Ada’nın Rum halkının kalkındırılması ve huzûr içinde yaşaması için müştereken tedbîr alma vazîfesi de yüklüyor…

(Tan, 25.7.1945, s. 1) (Kıymetli araştırmacı muharrir ve müellif İsmail Hacıfettahoğlu kardeşimin arşivinden -8.4.2026-)

“Mutlak Şef”in değişmez Hâriciye Vekîli Tevfik Rüştü Aras’ın,........

© Milat