Medeniyet, taşın üstüne taş koymak değildir sadece; anlamın, bilginin, değerin ve özgürlüğün üstüne insanı koyabilmektir. Bu nedenle medeniyetin gerçek kaynağı ne topraktır, ne kan bağıdır, ne kabiledir, ne millettir, ne kutsal mitolojilerdir, ne de fetihlerin görkemidir. Medeniyetin asıl kaynağı akıldır. Akıl olmadan şehirler kurulabilir, imparatorluklar yükselebilir, saraylar ve mabetler inşa edilebilir; fakat bunların hiçbiri tek başına medeniyet anlamına gelmez. Medeniyet, insanın akıl yoluyla doğayı, toplumu ve kendisini anlama çabasının tarihsel ürünüdür.

Medeniyetler, dışsal bir zenginliğin değil, çetin ve zorlu meydan okumalara verilen yaratıcı cevablarının ürünleridir. Medeniyet, felaket, kriz, baskı, çöküş ihtimali ve tarihsel gerilim karşısında aklın ürettiği cevaplardır. Toplumlar ancak sorunlara yaratıcı ve bilinçli karşılık verebildikleri ölçüde yükselirler. Bu bakımdan akıl, yalnızca düşünme yetisi değil; kriz karşısında biçim veren, dağınık olanı toplu hale getiren, sürekliliği kuran tarihsel bir tecrübedir.Yokluk, kriz ve zorluk, aklı harekete geçirir ve yaratıcı kılar.

Medeniyetlerin içinde görünmez çöküş dinamikleri vardır. İnsan, çoğu zaman kendi yeteneklerinden korkmakta, sürüye kapılmakta ve yaratıcı cesaretini yitirmektedir. Gerçek kültür, uyumun değil, aşmanın; itaatin değil, yaratmanın; konforun değil, riskin içinden doğar. Medeniyet, yalnızca düzen kurmak değil, insanın kendi sınırlarını aşabilme gücünü de geliştirmektir. Medeniyetin içindeki çürüme ve çöküş, fazla güvenlik, fazla itaat ve fazla sıradanlık saplantılarından ve sapkınlıklarından kaynaklanmaktadır. Akıl, yalnız düzen kuran değildir. Akıl, sürüleşmeye direnen güçtür.

Toplum, tek bir aklın yukarıdan tasarlayabileceği kapalı bir düzen değildir. İnsanın bireysel ve sosyal hayatı, dağınık bilgilerin, yerel deneyimlerin ve bireysel tercihlerinin oluşturduğu kendiliğinden doğan dinamik bir........

© Milat