İnsanlık tarihi, yalnızca devletlerin, dinlerin, savaşların ve imparatorlukların tarihi değildir. Gerçek insanlık tarihi, insanın kendisini keşfetmesinin tarihidir. İnsan, biyolojik olarak çok eski olabilir; fakat özgür, özerk ve yaratıcı bir özne olarak tanınması, insanlığın en büyük düşünsel devrimlerinden biridir.İnsanın keşfi, insanın kendisini korkunun, mutlak otoritenin ve kapalı-kati formalizmlerin gölgesinden çıkarmasıdır. Bu keşif, gökyüzünden yeryüzüne, itaatten özgürlüğe, kaderden sorumluluğa ve aşkın illüzyonların mutlak egemenliğinden insan onuruna doğru bir yöneliştir.İnsanın tarihi, aynı zamanda özgürlüğün tarihidir.

Her medeniyet önce şu soruya cevap verir: İnsan kimdir? Bazı gelenekler insanı öncelikle itaat eden bir varlık olarak tanımlar. Bu bakış açısından insanın değeri, hakikati aramasından çok hakikate boyun eğmesiyle ölçülür. Böyle bir yaklaşımda insanın temel görevi, önceden belirlenmiş ilkelere sadakat göstermektir.İtaat, medeniyet ve hakikat değildir.

Buna karşılık insancıl anlayış, insanı soru sorabilen, eleştirebilen, yeni anlamlar üretebilen ve kendi yaşamının sorumluluğunu üstlenebilen bir özne olarak görür. Burada hakikat, yalnızca devralınan bir miras değil, ortak akıl, deneyim ve eleştiriyle sürekli sınanan bir arayıştır.

İtaatçı ve insancıl yaklaşım arasında derin bir antropolojik fark vardır: İtaatçı yaklaşım, insanı öncelikle yükümlülük sahibi bir nesne olarak görür. İnsancıl yaklaşım ise özgür ve sorumlu bir kişi olarak anlamaya yönelir.

İnsan uzun süre kendi adına konuşamadı. Krallar onun adına konuştu. Din adamları onun adına konuştu. İmparatorluklar onun adına konuştu. Kabileler, gelenekler ve ideolojiler onun adına konuştu. İnsan ise çoğu zaman yalnızca dinledi ve itaat etti. Devletler, doğmalar, kimlikler ve........

© Milat