İstanbul sokaklarında sınırları bazen saksılar çiziyor
Bir saksı yalnızca çiçek taşımak için mi kullanılır? Eski bir çamaşır makinesi kasası sadece atıl bir eşya mıdır? İstanbul'un sokaklarında yapılan bir araştırma, bu sıradan nesnelerin bazen dubalar ve bariyerler gibi sınır çizdiğini; araçların nereye park edeceğini, insanların nereden geçeceğini ve bir alanın nasıl kullanılacağını etkilediğini gösteriyor.
İstanbul'un kaldırımlarında yürürken kimi zaman yol kenarına dizilmiş dubalar, bir dükkânın önüne konmuş saksılar ya da bir köşede duran sepetler görürüz. Bunları çoğu zaman çevrenin sıradan parçaları sayar, üzerlerinde fazla durmayız. Oysa bu nesneler, bulundukları yerde bir mesaj verebilir: "Buraya park etme", "Bu alanı boş bırak" ya da "Geçişi buradan yap."
İstanbul Üniversitesi'nden Berrak Karaca Şalgamcıoğlu'nun araştırması, şehirde sınırların yalnızca duvarlarla, çitlerle ve resmî trafik elemanlarıyla kurulmadığına dikkat çekiyor. Mahalle sakinleri ve esnaf da saksı, sepet, kova veya kullanılmış ev eşyaları gibi gündelik nesnelerle alanları ayırabiliyor. Böylece sıradan bir eşya, bulunduğu yerde bir sınır elemanının işlevini üstlenebiliyor.
20 İLÇEDE YAPILAN ARAŞTIRMA SONUCU
Çalışmada İstanbul'un 39 ilçesinden 20'sinde saha gözlemi yapıldı. Araştırmaya mimarlık ve iç mimarlık programlarında öğrenim gören 64 lisans öğrencisi katıldı. Öğrenciler belirledikleri güzergâhlarda yürüyerek çevrelerindeki kentsel donatıları ve bunların sokak kullanımıyla ilişkisini inceledi. Saha çalışmasında toplam 876 fotoğraf kaydedildi.
Araştırmanın ikinci aşamasında ise 2014–2025 yılları arasındaki Google Earth sokak görüntülerinden yararlanıldı. Böylece araştırmacılar yalnızca bir sokağın belirli bir andaki hâline bakmadı; bazı nesnelerin zaman içinde nasıl ortaya çıktığını, yer değiştirdiğini veya kaldırıldığını da izleyebildi.
Bir duba zarar gördüğünde ne değişir?
Araştırmanın ilk bölümünde, sınır elemanlarının kırılganlığı ele alınıyor. Dubalar ve benzeri plastik elemanlar araç çarpmalarıyla yana yatabiliyor, ezilebiliyor veya yerinden oynayabiliyor. Ardından onarılıyor, yeniden dikiliyor ya da başka bir yere taşınıyor.
Araştırmada sosyal medyada paylaşılan bir fotoğraftaki not da dikkat çekiyor: "Dubayı üzmeyin. Lütfen!" İlk bakışta esprili görünen bu ifade, yazarın yorumunda, insanların sıradan bir trafik elemanına bile anlam yükleyebildiğini gösteriyor. Duba artık yalnızca plastik bir nesne değil; sokaktaki düzenin ve bu düzene yönelik müdahalelerin görünür bir işareti hâline geliyor.
Beylikdüzü'nde saksılar yolu kapatıyor
Araştırmada yer verilen örneklerden biri Beylikdüzü'ndeki sahil ve park alanından. Fotoğrafta üç çiçek saksısı, deniz kıyısına ulaşan yolu kapatacak biçimde yerleştirilmiş. Saksıların içinde düzenli biçimde yetiştirilmiş çiçeklerden çok yabani otlar görülüyor. Burada saksıların görünüşünden ziyade, yolu kapatacak şekilde dizilmiş olmaları önem kazanıyor.
Başka bir ilçede, bir restoranın önüne yerleştirilen saksılar araçların yaya alanına park etmesini önlüyor. Saksılardan biri çiçeklerle düzenlenmişken diğerlerinde yabani otlar ve ahşap parçalar bulunuyor. Yazar, bu nesnelerin hem park etmeyi zorlaştırdığını........
