Eyüp Sultan’dan Pierre Loti’ye Uzanan Gizemli Mezarlık: Osmanlı’nın İsimsiz Cellatları
İstanbul Eyüp Sultan’ın manevi gölgesinden Topkapı Sarayı’nın kanlı çeşmelerine… Osmanlı’da kimlikleri gizlenen, toplumdan soyutlanan ve mezar taşlarına dahi isimleri yazılmayan cellatların sıra dışı yaşamı ve Karyağdı Tepesi’nde yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalan dünyadaki tek mezarlığı.
Eyüp Sultan Hazretlerinin çevresi, barındırdığı manevi atmosfer sebebiyle son derece önemlidir. İstanbul halkı, yakınları vefat ettiğinde bu ulvi mekânın yakınına defnedilmeyi arzulardı. Ancak bu kutsal çevrede defnedilmek isteyen bir başka kesim daha vardı: Kamu görevi yürüten cellatlar. Gümüşsuyu Mezarlığı’ndan Karyağdı Tepesi’ne (günümüzde bilinen adıyla Pierre Loti Tepesi) doğru çıkarken görülebilen bu mezarların Osmanlı cellatlarına ait olduğu bilinmektedir. Ne yazık ki geçen her yıl sayıları daha da azalmaktadır. Oysa bu mezarlar da kültürümüzün bir parçasıdır ve sahip çıkılması gerekmektedir.
İSİMSİZ TAŞLAR VE GİZLİ KİMLİKLER
Osmanlı İmparatorluğu’nda cellatların kimliği gizli tutulurdu. Öldükten sonra ailelerinin toplum tarafından dışlanmaması için cellatların mezar taşlarına isimleri yazılmazdı. İlk dikildiklerinde yaklaşık 190 cm boyunda olan yekpare taşlar, zamanla toprak altında kaldığı için günümüzde daha kısa görünmektedir. Bazı kaynaklarda bu taşların eskiden siyaha boyandığı da belirtilir. Dikdörtgen prizma biçimindeki bu taşların bazılarının tepesinde, sadaka taşlarını andıran oyuklar bulunur. Rivayete göre yoldan geçenler bu oyuklara para bırakır, fakir fukara buradan nasibini alır ve ölenlerin ruhuna dua ederdi.
50 DÖNÜMDEN 40 METREKAREYE
"Karyağdı Baba" tepesi olarak da bilinen meşhur Pierre Loti Tepesi’nin bir kısmında yer alan ve dünyada bilinen tek cellat mezarlığı olan bu alan; Sultan II. Mahmud dönemine kadar 50 dönümlük bir araziyi kaplarken, günümüzde ne yazık ki 40 metrekarelik bir alana ve birkaç mezar taşına kadar gerilemiştir.
Halk tarafından sevilmeyen bir mesleği icra eden cellatlar, genellikle Ayvansaray civarında yaşarlardı. Kimse onlara selam vermez, kendileri de devletten düzenli bir maaş almazdı. Geçimlerini ise infaz ettikleri kişilerin üzerinden çıkan kaftan, yüzük ve ağırlıklı olarak elmas sorguç gibi eşyaları alıp Yeni Cami önündeki "Cellat Mezadı"nda satarak sağlarlardı. Toplumdan soyutlandıkları için vefat ettiklerinde farklı mezarlıklara defnedilir, isim yazılmayan 180 cm'lik yekpare taşların altına gömülürlerdi. Kanuni Sultan Süleyman döneminde yaşadığı rivayet edilen ünlü bir celladın 4.000’den fazla can aldığı aktarılır. Ayrıca 2021 yılında İSKİ’nin yaptığı bir kazı sırasında birbirine sarılı hâlde iki cellat iskeleti bulunmuş,........
