Modern zamanlardan bu yana, savaşların insanlık dimağında bıraktığı izler, meydana getirdiği fizikî yıkımla eşdeğer. Savaş, meydanlarda yaşanmıyor artık. Cepheler giderek azalıyor. Normal hayat akışını ve sıradanlığı hedef alıyor düşman. Dünyadan bihaber çocukların canını yakmanın, hayatta kalmaktan başka derdi olmayan insanları göçe zorlamanın ve silahsız kitlelerin bütün geleceğini karartmanın yaşandığı cinnetli bir zaman tünelinden geçiyor gibiyiz. Ne var ki bu cinnet, tünel derinleştikçe asıl sıradanlığa dönüşüyor.

Hangi savaş ya da işgal ya da insanın havsalasının alamadığı kadar büyük ve acımasız şiddet; aklı ne kadar zorluyor, tamir edilmez yaralar açıyor, sonraki nesillere ne kadar acılı mağlubiyet veya zafer, ne kadar çok destan yahut ağıt miras bırakıyorsa büyük savaş olarak anılmayı o kadar “hak ediyor”.

İki yüzyıl boyunca art arda süren savaşlarla sınanmış bir coğrafyayı teslim almışlığımız, bizi bugün yaşanan insanlık dramlarını anlama konusunda biraz daha yumuşak başlı yapıyor elbette. Yine de büyük harpler görmüş nesillerin artık aramızda olmaması, geride kalan hatıra ve mektupların alıcılarına geç teslim edilmemesi, toplum huzurunun kıymetini neden tam idrak edemediğimize bir izahı olabilir.

“Savaş Edebiyatı” tanımlaması, savaş darbeleriyle yontulmuş insan ve mekân hikâyelerini geniş zamanlarda coğrafyadan coğrafyaya taşıyan eserlerin bütününe karşılık geliyor. Yani ihmal ettiğimiz bir mecburiyeti... Hatıralar da mektuplar da edebiyatın önemli bir parçası. Yalnızca elimizde bunlar kalmış olsa dahi, bir savaşın gerçekliğini yansıtabilen her metnin, yaşanan travmaları ve duygu deformasyonunu anlamamız için birer argüman olduğunu kabul etmemiz gerekir.

Yaşanmışlık, yeterince sarsıcı ve inandırıcıdır aslında. Sinema, yaşanmış hikâyelerden alıntılandığında ya da yaşanmışlığa öykündüğünde hep daha fazla etkiler. Türkiye’de son yıllarda edebiyatın sürekliliği roman türü üzerinden........

© Milat