Son güncelleme: 19 Haziran 2026 -

Milletvekili dokunulmazlığı nasıl kaldırılıyor? Sürece dair bilmeniz gereken her şey 

Tercih edilen kaynak olarak ekle

ANKARA (Medyascope) – Meclis’in fezlekeleri siyasetin gündeminden düşmüyor. Peki milletvekillerinin dokunulmazlıklarının kaldırılması süreci nasıl işliyor? Dokunulmazlık kaldırılmadan yargılamaya izin veren “suçüstü” istisnası ne anlama geliyor? Bütün aşamalar, hukuki gerekler, siyasi sonuçlar, geçmiş deneyimler, Kemal Kılıçdaroğlu’nun desteğiyle 2016’da Selahattin Demirtaş ve HDP’lilerin tutuklanması ile CHP’ye mutlak butlan kararının ardından Özgür Özel’e yönelik iddialar haberimizde.

Bu özet yapay zekâ tarafından hazırlanmış ve editör tarafından kontrol edilmiştir.

Milletvekili dokunulmazlığı süreci, cumhuriyet savcılıklarının hazırladığı fezlekelerle başlar ve TBMM’de Karma Komisyon’a sevk edilir.

Fezlekelerin incelenmesi sonrasında, Komisyon, yasama dokunulmazlığının kaldırılmasını ya da erteleme talebini TBMM Genel Kurulu’na sunar.

Genel Kurul’da gizli oyla alınan karar, milletvekilinin yargılanıp yargılanamayacağını belirler.

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı, aralarında CHP’nin seçilmiş genel başkanı Özgür Özel’in de olduğu 12 milletvekili için hazırlanan yeni soruşturma dosyalarını TBMM’ye gönderdi. CHP’li belediye başkanlarına yönelik operasyonlarda bir süredir okların Özel’e döndüğü tartışılırken, dokunulmazlığının kaldırılabileceği yorumları mutlak butlan kararının ardından daha sık yapılıyor.

Peki Özgür Özel’in veya başka milletvekillerinin dokunulmazlığının kaldırılması mümkün mü? Meclis’te süreç nasıl işliyor, bir milletvekilinin yargılanmasının önü nasıl açılıyor?

Yasama dokunulmazlığına anayasal güvence

Anayasa’nın 83. maddesiyle milletvekilleri, Meclis çalışmalarındaki oy, söz ve düşüncelerinden dolayı “yasama sorumsuzluğu” ile mutlak şekilde korunuyor. Buna göre suç işlediği ileri sürülen bir milletvekili, Meclis’in kararı olmadıkça tutulamıyor, sorguya çekilemiyor, tutuklanamıyor ve yargılanamıyor.

Bu madde milletvekili dokunulmazlığını koruma altına alırken, Anayasa’nın 84. maddesi “milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir görev veya hizmeti sürdürmekte ısrar eden milletvekilinin milletvekilliğinin düşmesine, yetkili komisyonun bu durumu tespit eden raporu üzerine Genel Kurul gizli oyla karar verir” hükmüne yer veriyor. 

Kılıçdaroğlu: “Dokunulmazlıkların kaldırılmasını isterim, ilkem budur”

TBMM İçtüzüğü’nün “Yasama dokunulmazlığı ve üyeliğin düşmesi” başlıklı dokuzuncu kısmında ise sürecin nasıl işleyeceği detaylarıyla tarifleniyor. 

Fezlekeler Meclis’e nasıl ulaşıyor?

Dokunulmazlığın kaldırılması için süreç cumhuriyet savcılıklarının hazırladığı soruşturmalarla başlar ancak savcılık suç şüphesi ortaya çıktığında doğrudan işlem yapamaz.

Milletvekilleri hakkında hazırlanan fezlekeleri savcılık öncelikle Adalet Bakanlığı’na gönderir. Bakanlık, usul eksiklikleri incelendikten sonra fezlekeyi Cumhurbaşkanlığı’na sunar. Cumhurbaşkanlığı, fezlekeyi resmi bir yazı ile TBMM Başkanlığı’na iletir.

İlk adres Karma Komisyon

TBMM İçtüzüğü’nde belirlenen usullere göre, fezlekeler TBMM Başkanlığınca, Anayasa ve Adalet komisyonları üyelerinden kurulu Karma Komisyon’a havale edilir. Karma Komisyon’da fezlekeleri incelemek üzere öncelikle hazırlık komisyonu oluşturulur. 

Karma Komisyon’daki siyasi partilerin hazırlık komisyonuna verebileceği üyeleri arasında kura çekilerek beş kişilik hazırlık komisyonu kurulur. Milletvekili hakkındaki fezlekeyi önce hazırlık komisyonu inceler, gerekirse milletvekilini de dinler ancak tanık dinleyemez. Hazırlık komisyonu göreve başlamasından itibaren en geç bir ayda raporunu verir. Bu rapor Karma Komisyon’da bir ayda sonuçlandırılır.

Bu incelemenin ardından Karma Komisyon milletvekili için rapor hazırlayarak ya dokunulmazlığın kaldırılmasını ya da kovuşturmanın milletvekilliği sıfatı sona erene kadar ertelenmesini talep eder. Karma Komisyon’un raporu kovuşturmanın ertelenmesi yönündeyse, rapor TBMM Genel Kurulu’nda okunur. 10 gün içinde yazılı itiraz olmadığı takdirde rapor kesinleşir. 

Karma Komisyon’dan TBMM Genel Kurulu’na

Karma Komisyon dokunulmazlığın kaldırılmasını talep etmişse veya itiraz edilmişse ilgili rapor TBMM Genel Kurulu’nda görüşülür. Milletvekili Genel Kurul oturumunda bizzat kendisi veya başka bir üye aracılığıyla savunma yapabilir. 

Kovuşturma ertelenmiş ve bu karar Genel Kurulca kaldırılmamış ise, milletvekilliği sıfatı devam ettiği sürece hakkında kovuşturma yapılamaz. 

Ancak Genel Kurul’da dokunulmazlığın kaldırılması onaylanmışsa suç şüphesi bulunan milletvekilinin yargılanmasının önü açılır. Milletvekilinin dokunulmazlığının kaldırılmasını bizzat istemesi ise yeterli değildir, karar Genel Kurul’da verilir. 

Salt çoğunlukla dokunulmazlık kalkabilir

Oylama, Karma Komisyon raporu üzerindeki görüşmelerin tamamlanmasından itibaren 24 saat geçmeden yapılamaz. TBMM Genel Kurulu’nda fezlekelere dair oylama gizli olarak yapılır ve karar “basit salt çoğunluk” ile verilir. Yani Genel Kurul oturumuna katılan milletvekillerinin salt çoğunluğunun oyu yeterlidir. 

Bir milletvekili için birden fazla fezleke varsa her biri ayrı ayrı oylanır. TBMM’de alınan kararın Adalet Bakanlığı’na iletilmesiyle yargı süreci başlar.

Ceza kesinleşirse milletvekilliği düşürülür

Bir milletvekilinin dokunulmazlığı kalksa bile milletvekilliği düşmez. Milletvekilliği haklarından yararlanmaya, maaş almaya, Meclis çalışmalarına katılmaya devam edebilir. Dokunulmazlığının kaldırılması sadece hakkında kovuşturma yapılabileceği anlamına gelir. Ama kovuşturma sonucu ceza alır ve cezası kesinleşirse, milletvekilliği düşürülür. 

Anayasa’nın 85. maddesi de dokunulmazlığının kaldırılması veya milletvekilliğinin düşmesine karar verilmesi halinde itiraz yolunu düzenliyor. Buna göre, Genel Kurul kararının alındığı tarihten itibaren yedi gün içinde kararın Anayasa’ya, kanuna veya Meclis İçtüzüğü’ne aykırı olduğu iddiasıyla iptal için Anayasa Mahkemesi’ne başvurulabilir. Anayasa Mahkemesi, kararın iptali istemini 15 gün içinde kesin karara bağlar.

Yasama dokunulmazlığına “suçüstü” istisnası

Milletvekillerinin yargılanması için dokunulmazlığının kaldırılması gerekiyor ancak Anayasa’nın 83. maddesi iki istisna hali tanımlıyor:

“Ağır cezayı gerektiren suçüstü hali ve seçimden önce soruşturmasına başlanılmış olmak kaydıyla Anayasanın 14. maddesindeki durumlar bu hükmün dışındadır. Ancak, bu halde yetkili makam durumu hemen ve doğrudan doğruya Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne bildirmek zorundadır.”

“Ağır cezayı gerektiren suçüstü hali ve seçimden önce soruşturmasına başlanılmış olmak kaydıyla Anayasanın 14. maddesindeki durumlar bu hükmün dışındadır. Ancak, bu halde yetkili makam durumu hemen ve doğrudan doğruya Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne bildirmek zorundadır.”

Anayasa’nın 14. maddesinde “temel hak ve hürriyetlerin, devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı ve insan haklarına dayanan demokratik ve lâik cumhuriyeti ortadan kaldırmayı amaçlayan faaliyetler biçiminde kullanılamayacağı” hükmü yer alıyor. Ancak bu haller için soruşturmanın milletvekilliğinden önce başlaması koşulu var.

Öte yandan “ağır cezayı gerektiren suç hali” durumunda, yasama dokunulmazlığı olsa dahi milletvekilinin yargılanması, hatta tutuklanması mümkün olabiliyor. Bu istisna hali, güncel politik gelişmeler söz konusu olduğunda daha sık hatırlatılıyor. 

AKP-MHP salt çoğunluğu sağlıyor

600 sandalyeli TBMM’de göreve devam eden 592 milletvekili var. 14 Mayıs seçimlerinde 263 sandalye kazanan AKP’nin milletvekili sayısı transferlerle 276’ya ulaştı. 50 milletvekili olan MHP’de sayı istifalarla 46’ya indi. Ancak altın kaçakçılığı soruşturması nedeniyle istifa ettirilen Basri Sönmez, İsmail Akgül ve Mustafa Demir ile disipline sevk edildiğinde istifasını açıklayan Ramazan Kaşlı, Devlet Bahçeli’ye bağlılık mesajları verdi. 

Öte yandan Cumhur İttifakı ortakları HÜDA-PAR’ın 4 ve DSP’nin 1 milletvekili bulunuyor. Bu tablo dikkate alındığında, dokunulmazlık oylamasında gerekli olan salt çoğunluğu Cumhur İttifakı kolaylıkla sağlıyor. 

DEM Parti’nin 56, İYİ Parti’nin 29, Yeni Yol Grubu’nun 21, Yeniden Refah Partisi’nin 4, TİP’in 3, DBP’nin 2, EMEP’in 2, DP’nin 1 milletvekiliyle temsil edildiği TBMM’de şu an 10 bağımsız milletvekili bulunuyor. CHP’nin güncel sandalye sayısı ise 137. 

Dokunulmazlık oylamasında CHP bölünür mü?

Nimet Özdemir’in istifasıyla CHP’nin milletvekili sayısı 137’ye düşerken mutlak butlan kararıyla göreve gelen yönetim dokuz milletvekilini de partiden ihraç etmek istiyor. Ancak atanmış genel başkan Kemal Kılıçdaroğlu “arınma” çağrıları yaparken, olası bir dokunulmazlık oylamasında CHP’nin ortak tutum almaması şaşırtıcı olmayacak.

Zira Parti Meclisi’nin yetkisinde olmasına rağmen atanmış Merkez Yönetim Kurulu dokuz milletvekilini tedbirli olarak kesin ihraç istemiyle disipline sevk ederken Parti Sözcüsü Müslim Sarı, “arınma siyasetine katkı sağlamak” için iddianamelerde adı geçen milletvekilleri hakkında süreç başlatıldığını söyledi. 

Sarı’nın “Biliyorsunuz ceza davaları devam ediyor. Önümüzdeki süreçte bu arkadaşlarımız da kendilerini........

© Medyascope