Yanis Varoufakis Medyascope’a konuştu (2): “Bildiğimiz küreselleşmenin sonu”
{vendor_count} satıcılarını yönetin
Bu amaçlar hakkında daha fazla bilgi edinin
Çerez Politikası ve Çerez Aydınlatma Metni
Gizlilik Politikası ve İnternet Sitesi Aydınlatma Metni
Son güncelleme: 12 Kasım 2026 -
Yanis Varoufakis Medyascope’a konuştu (2): “Bildiğimiz küreselleşmenin sonu”
12 Kasım 2026 Perşembe
Tercih edilen kaynak olarak ekle
İSTANBUL (Medyascope) – Yunanistan’ın eski Maliye Bakanı ve Teknofeodalizm kitabının yazarı Yanis Varoufakis, söyleşimizin ikinci bölümünde bu düzenin neoliberalizmin içinden nasıl doğduğunu, teknofeodalizm çağındaki mülkiyet ve sınıf ilişkilerini Medyascope’a anlattı.
Yanis Varoufakis ile iki bölümden oluşan söyleşimizin ikinci bölümünde teknofeodalizmin ekonomik temellerine odaklanıyoruz. Bu düzenin neoliberalizmin içinden nasıl doğduğunu, internetin özelleştirilmesinin ve 2008 finans krizinin ardından uygulanan politikaların bu dönüşümdeki rolünü konuştuk. Varoufakis, yeni sermaye ve mülkiyet biçimlerini, kâr ile rant arasındaki ayrımı ve dijital dünyada oluşan sınıf ilişkilerini anlatırken küreselleşmenin nasıl değiştiğini de değerlendirdi.
Söyleşimizin ilk bölümünde ise teknoloji devlerinin siyasi gücünü, Trump–Musk ittifakını, aşırı sağın yükselişini ve otoriter rejimlerle sermaye arasındaki ilişkiyi konuşmuştuk.
Teknofeodal düzende mülkiyetin değişen niteliğini anlatan Yanis Varoufakis, kapitalizm zayıflarken sermayenin hiç olmadığı kadar güçlü olduğunu savundu:
“Fabrika sahibi ‘bir şeyler’ üretmenin araçlarına sahipti. Feodal bey, o şeylerin üretildiği toprağa sahipti. Bulut ağası ise bizi —arzularımızı, dikkatimizi, ücretsiz emeğimizi— üretmenin araçlarına ve bütün ticaretin giderek büyüyen bir bölümünün gerçekleştiği zemine sahip. Kapitalizm solarken bile sermayenin hiç olmadığı kadar güçlü olduğunu söylememin nedeni bu.”
Varoufakis, “Bizi kullukta tutan, her tıklama, her fotoğraf ve her puanlamayla bizzat yükselttiğimiz ayrılma maliyetleridir. Bu, kendi etrafımıza çektiğimiz bir çit” ifadeleriyle dijital platformlara bağımlılığımızı kendi faaliyetlerimizle artırdığımızı savundu.
“Teknofeodalizm, neoliberalizm içinde büyüdü”
Teknofeodalizm neoliberal düzenin içinden nasıl doğdu? 2008 sonrasındaki parasal genişleme bu süreçte neden belirleyici oldu?
Teknofeodalizm neoliberalizmi devirmedi. Başka bir kuşun yuvasındaki guguk kuşu yavrusu gibi, onun içinde büyüdü. Ev sahibi kuş, yavru yuvadaki diğer her şeyi dışarı atana kadar onu beslemeyi sürdürdü.
Hikâye 1971’de başlıyor. Amerika açık veren bir ülke hâline gelince Başkan Nixon, Bretton Woods sistemine son verdi ve Washington, açıklarını Amerikan hegemonyasının kaynağına dönüştürmeyi seçti. Bunun ardından ortaya çıkan sisteme Küresel Minotauros diyorum: Amerika’nın ticaret açığı, Almanya’nın, Japonya’nın ve daha sonra Çin’in ihracatını yutarken bu ülkelerin kapitalistleri de kârlarını haraç olarak Wall Street’e geri gönderiyordu. Wall Street’in dünya ekonomisindeki fazlaları bu şekilde yeniden dolaşıma sokabilmesi için bankacılarının yeni düzenin prangalarından kurtarılması, ABD’deki kâr oranlarının yabancı sermayeye çekici gelmesi için ise Amerikan emeğinin disiplin altına alınması şarttı. Neoliberalizm, bu sınıf savaşını özgürlüğün ışığına büründüren ideoloji oldu, bilgisayar da neoliberalizmin hizmetkârıydı: Bilgisiyar finansçıların kumarlarını, hiç kimsenin, hatta bu kumarları tasarlayanların bile içinden çıkamadığı bir karmaşıklığa büründürmelerini sağlıyordu.
İnternet işte bu dünyaya doğdu. Pentagon’un akademisyenlerin ve meraklıların inşa ettiği “İnternet Bir”, kimsenin sahip olmadığı, üzerinden rant alınmayan açık protokollerden oluşan bir müşterekti. Bu müşterek, bu tür sosyalist girişimlere düşmanlık beslenen on yıllık bir dönemde doğmuş talihsiz bir çocuk olduğu için 1990’larda neoliberal çılgınlığın ortasında büyük şirket gruplarına devredilmişti. Bu gelişmeye Yeni Çitlemeler diyorum. 18. yüzyılda ortak arazileri çevreleyen çit, yirmi birinci yüzyılda kimliğimizin etrafına çekildi.
Ama çitleme tek başına yeterli değildi. Bulut sermayesini inşa etmenin maliyeti trilyonları buluyor. Bu maliyetin bedelini merkez bankalarımız aracılığıyla biz ödedik. Minotauros 2008’de öldüğünde hükümetlerimiz “Bankacılara sosyalizm, geri kalan herkese kemer sıkma” politikası uyguladı. Kemer sıkma, talebi öldürdü; bunun üzerine büyük şirketler tarihin en uzun yatırım grevine gitti. Bu sırada merkez bankaları ise trilyonları bulan miktarlarda para basıp finansçılara aktardı ve paranın fiyatını sıfıra, hatta sıfırın altına düşürdü. Bu para fabrikaların inşasına gitmedi. Hisse geri alımlarına gitti ve bir “her şey rallisi”ni körükledi. Geleneksel kapitalistler kâğıt üzerindeki şişkin servetlerini ellerinde tuttular. Bezos, Musk ve diğer bulut ağaları ise daha akıllıca bir şey yaptılar: kendi servetlerini sunucu çiftliklerine, fiber optik kablolara ve yapay zekâ laboratuvarlarına dönüştürdüler. Bundan dolayı kapitalizmin doğuşundan bu yana ilk kez kâr, birikimin yakıtı olmaktan çıktı. Yerini merkez bankası parası aldı ve yeni imparatorluğu inşa edenler için kâr artık zorunlu olmaktan çıktı.
12 Ağustos 2020 sabahı tarihsel bir dönüm noktası yaşandığını anladım. Britanya, millî gelirinin yüzde 20,4 daraldığını öğrendi; sonuç beklenenden çok daha kötüydü. Londra Borsası ise yüzde 2,3 yükseldi. Borsacılar, haberler kötüleştikçe İngiltere Merkez Bankası’nın onlar için daha çok para basacağını anlamıştı. Para dünyası kapitalist dünyadan ayrışmıştı. Dolayısıyla bu dönüşümü neoliberalizmin kendi dinamikleri yarattı. Finansallaşma çöküşü, çöküşe verilen yanıt da zehirli parayı doğurdu.........
