menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Türk dizileri Arap dünyasında neden bu kadar seviliyor? Miriam Berg ile röportaj: “İstanbul bir imgeye, arzuya ve kültürel markaya dönüşüyor”

67 0
24.08.2026

Son güncelleme: 24 Ağustos 2026 -

Türk dizileri Arap dünyasında neden bu kadar seviliyor? Miriam Berg ile röportaj: “İstanbul bir imgeye, arzuya ve kültürel markaya dönüşüyor”

24 Ağustos 2026 Pazartesi

Tercih edilen kaynak olarak ekle

İSTANBUL (Medyascope) – Türk dizileri Arap dünyasında neden bu kadar seviliyor? Türk dizilerine dair araştırmaları ve kitapları bulunan Akademisyen Miriam Berg, Gümüş’ten bugüne Türk dizilerinin Arap izleyiciler üzerindeki etkisini, İstanbul ve Türkiye imajını, kadınların dizilerle kurduğu ilişkiyi, turizme uzanan etkileri ve gelenek ile modernlik arasındaki çekimi Medyascope’a anlattı.

Türk dizilerinin Arap dünyasındaki yükselişinin başlangıç noktalarından biri, Türkiye’de Gümüş adıyla yayımlanan dizinin Noor adıyla bölge izleyicisiyle buluşması oldu. MBC’nin 2008’de Ramazan ayında yayımlamaya başladığı dizi, dönemin tahminlerine göre 80 milyonu aşan bir izleyici kitlesine ulaştı, izleyicilerin büyük bölümünü ise kadınlar oluşturdu. Noor’un başarısının ardından başka Arap yayıncılarının da Türk dizilerine yöneldiğini belirten Miriam Berg’e göre dizi, Türk televizyon yapımlarının büyük ölçekli bir uluslararası ürüne dönüşebileceğini gösteren gerçek bir kırılma noktasıydı.

Noor’un başarısını yalnızca romantik hikâyesiyle açıklamayan Berg, dizinin Arap izleyicisine aynı anda hem tanıdık hem de farklı bir toplumsal dünya sunduğuna dikkat çekiyor. Hikâyenin görücü usulü bir evlilikle başlamasının bölgedeki izleyiciler açısından tanıdık olduğunu belirten Berg, evliliğin zamanla sevgiye, yol arkadaşlığına ve duygusal yakınlığa dayanan bir ilişkiye dönüşmesinin ise izleyiciye farklı ve arzu edilebilir bir hayat ihtimali sunduğunu söylüyor.

Suriye Arapçasıyla yapılan dublajın da bu yakınlık hissinin oluşmasında önemli rol oynadığını vurgulayan Berg, araştırmalarında Arap izleyicilerin Türklerle görünüş, jestler, aile ilişkileri ve toplumsal davranışlar bakımından benzerlikler kurduğunu aktarıyor. Berg’e göre daha önce kültürel ya da siyasi açıdan uzak algılanabilen Türkiye, Noor ile birlikte Arap izleyicisinin gözünde çok daha yakın bir yere taşındı:

“Amerikan televizyonu ihtişam ve romantizm sunabiliyor, Arap televizyonu ise kültürel aşinalık sağlayabiliyordu. Türk dizileri ise ikisini aynı anda sunabiliyor gibiydi.”

Arap dünyasında tek bir modernleşme arzusundan ya da tek tip bir Arap izleyicisinden söz edilemeyeceğinin altını çizen Miriam Berg, Türk dizilerinin özellikle kadın izleyicilere, tanıdıkları kültürel dünyadan bütünüyle kopmadan daha özgür ve modern bir yaşamı tahayyül edebilecekleri bir alan sunduğunu belirtti:

“Araştırmalarıma katılan kadınların önemli bir bölümünde gördüğüm şey, tanıdıkları kültürel dünyadan tamamen kopmalarını gerektirmeyen bir modernlik biçimine duyulan ilgiydi. İzleyiciler çalışan kadınları, romantik ilişkilerde bireysel tercihleri, modayı, tüketim kültürünü ve daha geniş bireysel özgürlük alanlarını görebiliyordu. Ama aynı zamanda aile hâlâ önemliydi, anne-babalar önemliydi, evlilik önemini koruyordu ve din bütünüyle ortadan kaybolmuş değildi.

Bu denge son derece önemli. Türk dizileri çoğu zaman görece liberal bir toplumsal alan yaratıyor ancak bu alan genel olarak normatif ve muhafazakâr bir çerçevenin içinde kalıyor. Karakterler ailelerine karşı çıkabiliyor, ailelerinin beklentilerinin tersine âşık olabiliyor, mesleki hedeflerinin peşinden gidebiliyor ya da mutsuz bir evlilikten çıkabiliyor. Ancak aile, toplumsal aidiyet ve kültürel normlar genellikle hikâyenin merkezindeki yerini koruyor.

Dolayısıyla araştırmalarımdaki izleyiciler sınırsız bir liberalizme ilgi duymuyor olabilir. Birçoğunun bu açıklığı tam da kültürel olarak tanınabilir bir çerçevenin içinde kaldığı için değerli bulduğunu düşünüyorum. Daha liberaldi ama yine de onların tanıdığı kültürel ve ahlaki dünyaya saygılıydı. Önceki araştırmalarımda bunu “arzulanan” ya da “alternatif modernlik” kavramlarıyla açıklamıştım. Ekrandaki dünya hayal edilebilecek kadar tanıdık, başka ihtimallerin varlığını gösterecek kadar da farklıydı.

Genç kadınlar, Türk dizilerinin kültürel sınırların nerede olduğunu bildiğini söylüyordu. Biz bunu ‘kültürel olarak meşru görülen fantezi’ olarak tanımlıyoruz. İzleyiciler, tamamen yabancı bir ahlaki dünyaya girdiklerini hissetmeden romantizmle, hırsla ve bireysel arzularla ilişki kurabiliyorlar.”

“Mekânlar belirli hayat tasavvurlarıyla özdeşleşiyor”

Türk dizilerinde Boğaz, yalılar, büyük konaklar ve İstanbul’un görkemli yüzü Arap izleyicileri üzerinde güçlü bir çekim yaratıyor. Sizce İstanbul bu dizilerde yalnızca estetik bir dekor mu, yoksa izleyicinin başka bir hayatı tahayyül etmesine aracılık eden daha güçlü bir anlam mı kazanıyor?

Görsel haz elbette çok önemli. Türk dizileri İstanbul’u hikâyenin duygusal mimarisinin bir parçasına dönüştürmek konusunda son derece başarılı hale geldi. Ancak Boğaz’ın ya da bir yalının yalnızca güzel bir dekor işlevi gördüğünü düşünmüyorum.

Bu mekânlar belirli hayat tasavvurlarıyla özdeşleşiyor. Romantizm burada yaşanıyor, aileler burada bir araya geliyor, zenginlik burada sergileniyor, karakterler şık kent mekânlarında dolaşıyor ve belirli bir modern hayat biçimi burada mümkün görünmeye başlıyor.

Yaptığım görüşmelerde İstanbul tekrar tekrar, farklı unsurların bir arada var olabildiği bir yer olarak karşımıza çıktı. İslam tarihi ile kozmopolitlik, aile hayatı ile bireysel özgürlük, gelenek ile tüketim aynı kent manzarasının içinde bir arada bulunabiliyordu. Araştırmama katılan kadınlar Boğaz’dan, alışverişten, modadan ve ilk kez televizyon aracılığıyla gördükleri mekânlardan söz ediyordu. Daha sonra bunların önemli bir bölümü, bu yerleri bizzat deneyimlemek isteğiyle Türkiye’ye seyahat etti.

Dolayısıyla burada bir özlem ve arzu boyutu var ancak bunu yalnızca zenginlik arzusuna indirgemem. Görüştüğüm pek çok izleyici açısından İstanbul’u özellikle çekici kılan şey, yaşam tarzının ihtişamlı görünmesine karşın onu çevreleyen toplumsal dünyanın hâlâ tanıdık gelmesiydi.

Bu nedenle konak ya da yalı artık yalnızca bir ev olmaktan çıkıyor. Başka bir hayatı hayal etmenin mekânına dönüşüyor. Üstelik bu hayat kültürel olarak tamamen yabancı görünmediği için, kültürel açıdan çok daha uzak bir yerde geçen benzer bir fanteziden daha ulaşılabilir ve hayal edilebilir görünebiliyor.

Uluslararası dolaşıma giren yalnızca hikâye değil. Aynı zamanda hayal edilen bir yaşam biçimi de dolaşıma giriyor. Boğaz’daki bir daire, güzel kıyafetler, restoranlar, arabalar, iş yerleri, kalabalık aile sofraları, romantik ilişkiler ve çekici bir şehirde dolaşmak, izleme deneyiminin bir parçasına dönüşüyor.

Bu anlamda diziler, hikâyeleriyle birlikte hayal edilen bir İstanbul yaşam tarzını da dolaşıma sokuyor. İstanbul hikâyenin içinde gerçek bir şehir olmayı sürdürüyor fakat aynı zamanda bir imgeye, bir arzu nesnesine ve nihayetinde kültürel bir markayı andıran bir şeye dönüşüyor.

Ekranda yaratılan bu İstanbul ve Türkiye imajı ile gerçek Türkiye arasındaki mesafe ne kadar büyük?

Arada oldukça büyük bir mesafe olabilir. Türk dizileri ticari kurmaca yapımlardır. Orantısız ölçüde güzel insanları, pahalı evleri, güzel semtleri ve son derece estetikleştirilmiş kentsel mekânları gösterirler. Türkiye’de insanların çoğunun nasıl yaşadığına ilişkin temsili bir tablo sunmazlar.

Ancak bu, izleyicilerin bu dizilerde tanıdığı her şeyin yanlış olduğu anlamına da gelmez. Aile çatışmaları, seküler ve muhafazakâr yaşam biçimleri arasındaki farklılıklar, kuşak çatışmaları, sınıf atlama arzusu, toplumsal cinsiyet beklentileri ve ailenin önemi; bunların tamamı tanınabilir toplumsal gerçekliklere dayanıyor.

Ancak ilginç olan şuydu: Türkiye’ye seyahat etmek, televizyon aracılığıyla yaratılmış olumlu imajı mutlaka ortadan kaldırmıyordu. Bazı katılımcılar ekonomik veya toplumsal sorunları fark ediyor ama yine de ülkeyi çekici buluyordu. Hatta bazı durumlarda bu kusurlar Türkiye’yi onlara daha yakın ve ilişki kurulabilir hâle getiriyordu. Bu nedenle gerçekçilik ile sahicilik arasında bir ayrım yapardım. Televizyondaki görüntü seçicidir ve çoğu zaman idealize edilmiştir; ancak tasvir ettiği toplumun bazı unsurları yine de duygusal ve kültürel açıdan inandırıcı hissedilebilir.

Sizce Türk dizilerinin gücü gelenek ile modernlik arasındaki gerilimi dramatize edebilmesinden mi kaynaklanıyor?

Evet, ancak bunu basit bir karşıtlıktan ziyade bir müzakere olarak tanımlardım.

Türk dizileri izleyiciden nadiren gelenek ile modernlik arasında net bir tercih yapmasını ister. Aile önemlidir, anne-babanın onayı önemlidir, evlilik önemlidir ve yaşlı kuşaklar otoritesini korur. Ancak aynı zamanda karakterler romantik aşkı, mesleki tatmini, daha geniş bir bağımsızlık alanını ve kendi hayatlarının önemli kararlarını verme hakkını isterler.

Bence bu denge, Türk dizilerinin farklı toplumlarda bu kadar başarılı olmasının temel nedenlerinden biri.

Diziler daha liberal bir toplumsal alan açıyor ancak bu alan çoğu zaman normatif ve muhafazakâr bir çerçevenin içinde tutuluyor. Karakterler ailelerinin beklentilerine karşı çıkabiliyor ama aile önemini koruyor. Kadınlar daha fazla bağımsızlık talep edebiliyor ancak ilişkiler ve toplumsal aidiyet basitçe bir kenara atılmıyor.

Katar’daki önceki araştırmam katılımcıların tam da bu birleşimi takdir ettiklerini çok açık biçimde gösterdi. Daha açık bir toplumsal çevre ilgilerini çekiyordu ancak bu çevrede ailenin ve kültürel değerlerin de önemini korumasını istiyorlardı. Bence kültürel güçlerinin bir bölümü tam da buradan geliyor: Başka ihtimalleri görünür kılacak kadar liberal, fakat kültürel olarak anlaşılabilir kalmalarını sağlayacak normatif muhafazakâr değerlere bağlılıklarını sürdürecek kadar da köklüler.

Sizce Türkiye’nin Doğu ile Batı, sekülerlik ile muhafazakârlık, gelenek ile modernlik arasındaki kendine özgü konumu, Türk kültürel ürünlerinin uluslararası çekiciliği hakkında bize ne söylüyor?

Türkiye’yi ne kadar uzun süre incelersem, ülkeyi basitçe “Doğu ile Batı arasında bir köprü” olarak tanımlayan alışıldık ifadeyi o kadar az yararlı buluyorum. Bu tanım, sanki Türkiye’nin iki yanında değişmez iki ayrı kültürel dünya varmış ve Türkiye yalnızca bunların arasında duruyormuş izlenimi yaratıyor.

Bence çok daha ilginç olan, farklı kültürel yönelimlerin Türkiye’nin kendi içinde bir arada bulunması.

Seküler yaşam biçimleri, dini muhafazakârlık, Avrupa kültürüne ait referanslar, Ortadoğu gelenekleri, milliyetçilik, küresel tüketim kültürü ve son derece güçlü aile yapıları aynı toplumun içinde mevcut. Bazen rahatlıkla yan yana var olabiliyorlar, bazen de doğrudan çatışma içine giriyorlar.

Tek bir dizide son derece geleneksel bir büyükanne, bağımsız ve profesyonel bir kadın, muhafazakâr bir iş insanı, seküler bir arkadaş, dini ritüeller, tasarım kıyafetler, romantik bireycilik ve yoğun ailevi sorumluluklar aynı anda bulunabiliyor. Farklı izleyiciler........

© Medyascope