Steve Jackson Medyascope’a konuştu: “Spor, Antik Yunan’dan beri imparatorların yurttaşları yatıştırmak için kullandığı bir meta”
Son güncelleme: 10 Ekim 2026 -
Steve Jackson Medyascope’a konuştu: “Spor, Antik Yunan’dan beri imparatorların yurttaşları yatıştırmak için kullandığı bir meta”
10 Ekim 2026 Cumartesi
Tercih edilen kaynak olarak ekle
İSTANBUL (Medyascope) – Akademisyen Steve Jackson, sporun ticarileşmesini, medya, reklam ve siyasetle ilişkisini, sporcuların markalaşmasını, dijitalleşmenin taraftarlığa etkisini ve küresel markaların kimlik ve aidiyet üzerindeki rolünü değerlendirdi.
Yeni Zelanda’daki Otago Üniversitesinde görev yapan spor sosyoloğu Prof. Steve Jackson, sporun medya, reklam, küreselleşme ve ulusal kimlikle ilişkisini inceliyor. David L. Andrews ile birlikte Sport, Advertising and Global Promotional Culture kitabının editörlüğünü yapan Jackson’la, sporun ekonomik, kültürel ve siyasi dönüşümünü konuştuk. Jackson, sporcuların markalaşmasını ve taraftarlığın ekonomik değere dönüştürülmesini anlatırken şirketlerin ve siyasi aktörlerin sporun yarattığı kimlik ve aidiyetten nasıl yararlandığını değerlendirdi.
Jackson, sporun Profesör Jay Coakley’nin “Büyük Spor Miti” olarak adlandırdığı anlayışa dayanan kendine özgü bir kültürel pratik ve toplumsal kurum olarak görülebileceğini bu mitin, sporun doğası gereği iyi olduğu ve olumlu değerlerini katılımcılara ya da tüketicilere aktararak kaçınılmaz biçimde bireysel ve toplumsal gelişim sağladığı inancını söylerken bu olumlu etkilerin uygun koşullarda gerçekleşebileceğini ancak sporun bireyler ve toplum üzerinde olumsuz etkileri de olabileceğini buna rağmen söz konusu inancın varlığını sürdürdüğünü vurguladı.
‘’Antik Yunan’da spor, imparatorların yurttaşları yatıştırmak için kullandığı bir siyasi araç’’
Jackson, sporun farklı dil ve kültürler arasında karşılık bulabilen bir kültürel araç olduğunu belirtti. Buna rağmen sporun ironik biçimde siyaset dışı görülmeye ya da böyle sunulmaya devam ettiğini söyledi.
Sporun ekonomik değerini tüketicileri kendine çekebilmesiyle açıklayan Jackson, medya ve reklamverenlerin spor tüketicilerine ulaşmak için para ödemeye hazır olduğunu kaydetti. Bu durumu müzik sektörü ve Hollywood filmleriyle karşılaştırdı. Özel sermaye fonlarının spora son dönemde artan ilgisinin de bu durumla ilişkili olduğunu belirtti:
“Spor, uzun zamandır değerli bir meta. Antik Yunan ve Roma’yı düşündüğümüzde sporun imparatorların yurttaşları yatıştırmak için kullandığı yararlı bir siyasi araç olduğunu görürüz. Nitekim pek çok kişi, iktidar sahiplerinin sporu, yurttaşların dikkatini istihdam ve yoksulluk gibi karşı karşıya oldukları gerçek sorunlardan uzaklaştırmak için kullandığını ileri sürmüştür. Bununla birlikte, sporun giderek daha önemli ve değerli bir eğlence metasına dönüştüğü konusunda haklısınız. Bunun nedenlerinden biri, reklamcılık, moda, eğitim ve turizm gibi hemen her sektörle kolayca ilişkilendirilebilmesidir.”
“Spor, uzun zamandır değerli bir meta. Antik Yunan ve Roma’yı düşündüğümüzde sporun imparatorların yurttaşları yatıştırmak için kullandığı yararlı bir siyasi araç olduğunu görürüz. Nitekim pek çok kişi, iktidar sahiplerinin sporu, yurttaşların dikkatini istihdam ve yoksulluk gibi karşı karşıya oldukları gerçek sorunlardan uzaklaştırmak için kullandığını ileri sürmüştür. Bununla birlikte, sporun giderek daha önemli ve değerli bir eğlence metasına dönüştüğü konusunda haklısınız. Bunun nedenlerinden biri, reklamcılık, moda, eğitim ve turizm gibi hemen her sektörle kolayca ilişkilendirilebilmesidir.”
Jackson, sporun temel paydaşları arasındaki doğrudan bağları “spor-medya-kültür kompleksi” kavramıyla açıkladı. Bu yapının büyük ölçüde küresel tüketim kapitalizminin bir parçası olduğunu belirten Jackson, ortak bir küresel spor kültürü oluşturduğunu düşündüğünü söyledi.
Ancak Jackson, bunun dünyanın her yerinde herkesin aynı şeyleri yapacağı ya da göreceği anlamına gelmediğini belirtti. Küresel ürünlerin yerel kültürel bağlamlar içinde anlaşılması gerektiğini vurguladı.
Küresel medyanın bazı sporların gelişmesine ve popülerleşmesine zemin hazırladığını söyleyen Jackson, NBA’yi örnek gösterdi. Dünyanın en iyi sporcularını yeteneklerinin zirvesindeyken izleme imkânı sunan yüksek kaliteli yapımların değer gördüğünü belirtti. Jackson, bu yapının küresel markalarla ilişkisini ve sporcu yetiştirme üzerindeki etkisini şöyle anlattı:
“Buradan, küresel markalarla (Nike, Adidas, McDonald’s, Coca-Cola vb.) kurulan bağlantılardan, bireylerin o sporu yapmaya başlamasına yol açan kişisel ilgiye kadar uzanan geniş bir yelpazede ‘potansiyel’ zincirleme etkiler doğabilir (Hiçbir şey garanti değildir). NBA, maçlarını yalnızca dünya çapında yayımlamaya çalışmakla kalmadı zaman içinde yurt dışında oynanacak maçları da takvimine aldı ve bunun devamında yerel gelişim programlarını destekledi. Dolayısıyla yalnızca bir tüketici kitlesi oluşturmuyor, geleceğin oyuncularını yetiştirmeyi amaçlayan bir oyuncu geliştirme sistemi de kuruyordu. Sonuç, her biri farklı düzeylerde etki yaratan Avrupa, Çin ve Afrika kökenli NBA yıldızları oldu.”
“Buradan, küresel markalarla (Nike, Adidas, McDonald’s, Coca-Cola vb.) kurulan bağlantılardan, bireylerin o sporu yapmaya başlamasına yol açan kişisel ilgiye kadar uzanan geniş bir yelpazede ‘potansiyel’ zincirleme etkiler doğabilir (Hiçbir şey garanti değildir). NBA, maçlarını yalnızca dünya çapında yayımlamaya çalışmakla kalmadı zaman içinde yurt dışında oynanacak maçları da takvimine aldı ve bunun devamında yerel gelişim programlarını destekledi. Dolayısıyla yalnızca bir tüketici kitlesi oluşturmuyor, geleceğin oyuncularını yetiştirmeyi amaçlayan bir oyuncu geliştirme sistemi de kuruyordu. Sonuç, her biri farklı düzeylerde etki yaratan Avrupa, Çin ve Afrika kökenli NBA yıldızları oldu.”
Jackson, profesyonel sporcuların markalaşmasını ve ticari konumunu değerlendirdi. Günümüzün elit sporcularının neredeyse tanımları gereği birer meta hâline geldiğini belirtti. Sporcuların ya kendi başlarına bir marka olduğunu ya da kişisel ve kurumsal markaları bir araya getiren daha geniş bir yapının parçası hâline geldiğini söyledi.
Jackson, bu duruma örnek olarak ABD’deki üniversite sporlarını gösterdi. Üniversite sporcularının sponsorluk geliri elde etmesine izin veren isim, görüntü ve suret haklarına (Name, Image, Likeness – NIL) ilişkin hukuki kararı, oyunun kurallarını değiştiren bir gelişme olarak nitelendirdi. Kararın, üniversite sporları ile profesyonel sporlar arasındaki sınırları bulanıklaştırmak da dahil olmak üzere geniş kapsamlı sonuçlar doğurabileceğini belirtti.
“Spor artık içeriğe dönüşüyor”
Jackson, sporun küresel dikkat ekonomisinde yalnızca bir içerik biçimi olarak görülmesini ciddi bir tehlike olarak değerlendirdi. Bununla birlikte sporun üretim ve pazarlama biçimleriyle kültürel anlamı arasında ayrım yaptı.
Dijitalleşmenin bu süreci yoğunlaştırdığını belirten Jackson, spor etkinliğinin ürünün yalnızca bir parçası hâline geldiğini söyledi. Maç öncesinde, sırasında ve sonrasında özetler, istatistikler, röportajlar, podcastler, belgeseller, sosyal medya paylaşımları, fantezi spor oyunları, kumar, ticari ürünler, reklamlar ve sporcuların ürettiği içerikler de bu bütünün parçası.
Sporun giderek kesintisiz işleyen bir medya ekosistemine dönüştüğünü belirten Jackson, dikkat ekonomisi ve küresel tanıtım kültürü içindeki konumunu şöyle açıkladı:
“Medya şirketleri, dijital yayın platformları, sponsorlar ve giderek spor kuruluşlarının kendileri açısından spor kesinlikle içeriğe dönüşüyor. Bir futbol maçı, NBA karşılaşması ya da Olimpiyat etkinliği; Netflix, Spotify, YouTube, TikTok, video oyunları ve sayısız başka eğlence ürünüyle dikkatimizi çekmek için rekabet ediyor. Amaç, giderek yalnızca bir spor etkinliğine seyirci çekmek değil, birden fazla platformda bu seyircilerin dikkatini yakalamak, elde tutmak ve paraya çevirmek oluyor. Bu, Sport, Advertising and Global Promotional Culture kitabındaki temel argümanlardan biriyle örtüşüyor. Spor artık, spor kuruluşlarının, medya şirketlerinin, reklamverenlerin, teknoloji platformlarının, sponsorların ve ünlü sporcuların giderek birbirine bağlandığı, ‘spor-medya-reklam-tanıtım kompleksi’ olarak tanımladığımız bir yapı içinde işliyor. Spor ticari mantığı izleyici kitlelerini genişletmeye, etkileşimi artırmaya ve bu etkileşimi ekonomik değere dönüştürmeye dayanan küresel bir tanıtım kültürü içinde üretiliyor, temsil ediliyor ve tüketiliyor.”
“Medya şirketleri, dijital yayın platformları, sponsorlar ve giderek spor kuruluşlarının kendileri açısından spor kesinlikle içeriğe dönüşüyor. Bir futbol maçı, NBA karşılaşması ya da Olimpiyat etkinliği; Netflix, Spotify, YouTube, TikTok, video oyunları ve sayısız başka eğlence ürünüyle dikkatimizi çekmek için rekabet ediyor. Amaç, giderek yalnızca bir spor etkinliğine seyirci çekmek değil, birden fazla platformda bu seyircilerin dikkatini yakalamak, elde tutmak ve paraya çevirmek oluyor. Bu, Sport, Advertising and Global Promotional Culture kitabındaki temel argümanlardan biriyle örtüşüyor. Spor artık, spor kuruluşlarının, medya şirketlerinin, reklamverenlerin, teknoloji platformlarının, sponsorların ve ünlü sporcuların giderek birbirine bağlandığı, ‘spor-medya-reklam-tanıtım kompleksi’ olarak tanımladığımız bir yapı içinde işliyor. Spor ticari mantığı izleyici kitlelerini genişletmeye, etkileşimi artırmaya ve bu etkileşimi ekonomik değere dönüştürmeye dayanan küresel bir tanıtım kültürü içinde üretiliyor, temsil ediliyor ve tüketiliyor.”
Ancak Jackson, sporun yalnızca bir eğlence biçiminden ibaret olduğu görüşüne karşı çıktı. Sporun önceden yazılmış bir senaryoya dayanmaması ve sonucunun belirsizliği, özel bir duygusal yoğunluk yaratıyor. Jackson, parçalanan ve kişiselleşen medya ortamında sporun milyonlarca insana aynı anda ortak bir deneyim sunduğunu söyledi.
Sporun ailelere, mahallelere, kentlere, bölgelere ve uluslara kök salan aidiyetleri kuşaktan kuşağa aktardığını belirten Jackson, büyük sportif anların kolektif hafızanın parçası hâline geldiğini vurguladı. Bu anlar, kişisel, ailevi ve ulusal tarihlerde referans noktalarına dönüşüyor.
Steve Jackson, sporun belirsizliğini, rekabetin dürüstlüğünü, sahiciliğini, tarihini, topluluk bağlarını ve erişilebilirliğini koruması gerektiğini söyledi. İnsanların müsabakaların yalnızca eğlence için kurgulanmadığına inanmasının önemini vurguladı. Yeniliğin kaçınılmaz olduğunu belirten Jackson, yayıncıların, platformların ve reklamverenlerin kısa vadeli taleplerine göre sürekli değişmenin gelenekleri zayıflatabileceğine dikkat çekti.
Kulüplerin topluluklarından kopmaması gerektiğini belirten Steve Jackson, pahalı abonelik, bilet ve ürünlerin ortak katılımı sınırlamaması gerektiğini kaydetti. Taraftarların şarkıları, ritüelleri, tarihleri, hatıraları, kimlikleri ve duygusal bağlılıklarıyla spor kültürünü ürettiğini hatırlattı. Jackson, sporun yalnızca içerikten ibaret hâle gelmesinin onu değerli kılan özellikleri yok etme riski taşıdığını söyledi.
‘’Spor yıldızlığının anlamı değişti’’
Steve Jackson, sporcuların medya ve reklam aracılığıyla sportif başarılarının ötesinde birer kültürel simgeye dönüştüğünü ve spor yıldızlığının anlamının........
