Hasan Aydın

2023’te çıkarılan EYT (Emeklilikte Yaşa Takılanlar) Yasası’ndan yararlanamayıp emekli olamayan staj ve çıraklık mağdurlarının emekliliğe ilişkin sorunları hâlen devam ediyor.

Sigorta başlangıcının tescil edilmesi için gündeme getirilen “geriye dönük borçlanma” formülünün TBMM’de düzenlenen Torba Yasa Taslağı’na girdiği haberini bazı internet siteleri “müjdeli haber” başlığıyla kamuoyuna duyuruldu. Staj ve çıraklık sigortası mağdurlarının umutlu bekleyişlerini manipüle etmeye çalışan bu “haberler”, edindikleri kulis bilgileriyle masadaki formüllerin nasıl olacağına dair detayları dahi yazıyor.

Hâlbuki staj ve çıraklık sigortası mağdurlarının tüm sorunlarının TBMM’de görüşülüp çözüleceğine dair şu ana kadar yapılmış herhangi bir resmî açıklama bulunmuyor.

Bu konu, gündeme getirilen 4447 sayılı Kanun’la birlikte tartışılmaya başladı. 8 Eylül 1999 tarihinde çıkarılan 4447 sayılı Kanun’un hükümlerine göre emeklilik sistemi köklü biçimde değişti. Emeklilikte yaş prim sigorta başlangıcı şartları ağırlaştırıldı. Kanunla birlikte “emeklilikte sigorta başlangıcı tarihi” esas alındı, bu tarih için çalışanın uzun vadeli sigorta kollarına (malullük, yaşlılık, ölüm) tabi olması şartı getirildi.

3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu’na göre, 8 Eylül 1999 öncesinde işletmelerde stajyer ve çırak olarak işe başlayanların uzun vadeli sigorta primleri yatırılmamış; yalnızca kısa vadeli sigorta primleri (iş kazası ve meslek hastalığı) ödenmişti.

4447 sayılı Kanun’la yapılan düzenlemeler sonucunda birçok kişi, emeklilik için gerekli prim gün sayısı ve hizmet süresi şartlarını taşımasına rağmen belirli bir yaşı dolduramadığı için emekli olamadı. EYT’li yüz binlerce kişi bu nedenle yıllarca emeklilik hakkına kavuşamadı, yaş şartının gerekliliği uzun süre tartışma konusu oldu.

İşe giriş tarihleri 8 Eylül 1999 öncesi olan kişiler için 1 Mart 2023 tarihinde kabul edilen Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun sayesinde, emeklilikte yaş koşulu dışındaki şartların sağlanması hâlinde yaş sınırı kaldırıldı ve EYT’lilerin büyük bir bölümü emekli oldu.

Öte yandan, 8 Eylül 1999’dan önce çalışma hayatına stajyer ve çırak olarak başlayan yaklaşık 240 bin kişi, işe başladıkları tarihte emekliliğe esas uzun vadeli sigortaları yapılmadığı için EYT kapsamı dışında kaldı. Bir başka ifadeyle, fiilen çalışmış olmalarına rağmen çalışmamış sayıldılar.

Çıraklık okullarından ve meslek liselerinden fabrikalara ve küçük işletmelere yasa gereği gönderilen; haftanın büyük bir bölümünü fiilen çalışarak geçiren, üretime katkı sunan, iş giriş tarihleri kaydedilen, vesikalık fotoğraflı ve tescil numaralı sigorta kartları verilen stajyer ve çırakların büyük bir bölümü, kendilerine “sigortanız başladı” denilerek verilen bu kartların geçersiz olduğunu ancak yıllar sonra, EYT Yasası çıkarılırken fark edebildi.

4447 sayılı Yasa ile stajyer........

© Kısa Dalga