Türkiye’de Demokratik Bunalımın Boyutları (II)

Küresel eğilimlerle karşılaştırıldığında, Türkiye demokrasisinin yaklaşık son yirmi yılda daha önce deneyimlenmemiş derinlikte bir düşüş gösterdiği anlaşılıyor. Türkiye’nin demokratik bunalımının boyutları, dünyadan çok ülkeye özgü yani gayet ‘yerli ve millî’ görünüyor.

Tekrar merhaba değerli yurttaşlar! “Türkiye’de Demokratik Bunalımın Boyutları” başlıklı yazı dizisinin ikinci bölümüne hoş geldiniz. Bundan önceki ilk bölümde[1], Türkiye’nin son yıllarda deneyimlediği demokratik gerilemenin, tarihsel olarak, pek çoğumuzun tahmin edebileceğinden daha büyük ve derin olduğunu göstermiş ve oradaki ‘ulusal’ bulguları ‘küresel’ demokrasi eğilimleriyle ilişkilendirme işini bu ikinci bölüme bırakmıştım. Burada Türkiye’nin demokrasi performansını Cumhuriyet tarihini kapsayan (1923-2024) bir zaman diliminde ‘dünya’ ortalamaları ve medyanlarıyla karşılaştırıyor ve yine AKP evresine odaklanıyorum.

Kullanılan Veri ve ‘Dünya’ Örneklemleri

Türkiye’de yaklaşık son yirmi yılda deneyimlenen demokratik gerilemeyi, aynı dönemde dünyada da antidemokratik eğilimlerin yükseldiğini ve bunun küresel bir örüntü olduğunu vurgulayarak açıklamaya çalışanlar olabilir. Böyle bir ‘mazeret’ de veriye dayalı bir çerçevede ele alınabilir. Bu amaçla bu ikinci bölümde, 1923-2024 dönemi için, ilk bölümde ayrıntılı tanıttığım V-Dem veri setinde yer alan (Türkiye hariç) 175 ülkeyi ‘dünya’yı temsil eden geniş bir örneklem olarak kullanıyorum. Öte yandan, bu 175 ülkenin ancak 132’sinin Seçimli Demokrasi ve Liberal Demokrasi[2] verileri 1923-2024 dönemi boyunca (Türkiye için de olduğu gibi) eksiksiz ve kesintisizdir. Yani 175 ülkelik ilk örneklemde çözümlemeye dâhil olan ülke grubu her yıl için aynı olmayabilirken, 132 ülkelik ikinci örneklemdeki ülkeler tüm yıllar boyunca aynı ve sabittir.

Çalışmada her iki örnekleme ilişkin sonuçlar (bunlar aslında çok benzer bulgular içerseler de) birlikte sunulmaktadır. Bunun amacı, istatistiksel olarak ‘sağlamlık kontrolü’ ve ‘tutarlılık sınaması’ (robustness check) yapmaktır. Bulguların veri setine girip çıkan ülkelerden kaynaklanan yapay dalgalanmalardan etkilenip etkilenmediğini anlayabilmek için böyle bir kontrol ve sınama yararlıdır. Böylece bir yandan mümkün olan en geniş ülke kapsamı sağlanmaktadır (175 ülkelik örneklem). Diğer yandan, veri setindeki ülke sayılarının yıllar içinde değişmesinden kaynaklanabilecek ‘kompozisyon etkileri’ dışlanarak bulguların sağlamlığını ve tutarlılığını vurgulamak mümkün olmaktadır (132 ülkelik örneklem).

2024 itibarıyla, 175 ülkelik ve 132 ülkelik bu örneklemler, Türkiye hariç toplam dünya nüfusunun sırasıyla yüzde 99.9’unu ve yüzde 84.8’ini temsil etmektedir.[3] Ayrıca, farklı boyutta bir sağlamlık kontrolü ve tutarlılık sınaması gayesiyle, ‘dünya’ için demokrasi skorlarının yalnızca ortalamalarına değil, aynı zamanda medyanlarına ilişkin çözümlemeler de sunulmaktadır.

Yurtta Demokrasi, Cihanda Demokrasi: 1923-2024

Son yıllarda Türkiye’deki demokratik gerileme dünyadaki eğilime koşut mu yoksa kendine özgü mü yani ‘yerli ve millî’ mi? Bu sorunun yanıtını titiz ve şüpheci okuyucuyu tatmin edecek biçimde verebilmek amacıyla bu çalışmada ‘dünya’, yukarıda değinilen iki alternatif örneklem ile temsil edilmektedir.

Yazı dizisinin bu ikinci bölümündeki şekiller, birinci bölümdeki şekillerin devamı olacak biçimde numaralandırılmıştır. Aşağıdaki 4-8 numaralı beş şekilde veri kaynağı, V-Dem veri setidir. Şekil-9 ise (yine birinci bölümde tanıtılan) Polity5 veri seti kullanılarak çizilmiştir.[4]

Şekil-4. Türkiye ve Dünyada Demokrasi (Ortalama ve Medyan), Kısa Dönemli Eğilimler, 1923-2024Eğilim eğrileri, “Yerel Ağırlıklı Regresyon” yöntemiyle tahmin edilerek yumuşatılmıştır (LOWESS, bant genişliği = 0.10)

Şekil-4’te Türkiye’nin demokrasi skorları ile iki alternatif dünya örneklemine ait ortalamalar ve medyanlar (farklı renkteki noktalar ile) gösterilmektedir. Çizgiler ise kısa dönemli eğilim eğrileridir.[5] Dünyada demokrasi gerçekten de son yıllarda bir duraklama hatta hafif bir gerileme eğilimi sergilemektedir. Ancak Türkiye’nin son yıllardaki gerilemesi dünyaya göre çok daha belirgin, büyük ve derindir. Dolayısıyla yukarıda değinilen ‘mazeret’ geçerli görünmemektedir. Türkiye demokrasisinde son yıllarda dünyaya göre bariz bir kötüleşme gözlemlenmektedir. Bu saptamayı daha açık gösterebilmek için, Şekil-5 ve Şekil-6’da Türkiye’nin demokraside dünyadan farkları resmedilmiştir. Eğilim eğrileri, Şekil-5’te kısa dönemli ve Şekil-6’da uzun dönemlidir.

Şekil-5. Demokraside Türkiye’nin Dünyadan Farkları, Kısa Dönemli Eğilimler, 1923-2024 Eğilim eğrileri, “Yerel Ağırlıklı Regresyon” yöntemiyle tahmin edilerek yumuşatılmıştır (LOWESS, bant genişliği = 0.10)

Şekil-6. Demokraside Türkiye’nin Dünyadan Farkları, Uzun Dönemli Eğilim, 1923-2024Eğilim eğrileri, “Yerel Ağırlıklı Regresyon” yöntemiyle tahmin edilerek yumuşatılmıştır (LOWESS, bant genişliği = 1).

Şekil-5’teki........

© Katman Portal