Türkiye’de son yıllarda sıkça görülen bir sahne bu durumu açık biçimde gösteriyor. Bir akşam yemeğinde, uzun bir yolculukta ya da bir dost meclisinde ekonomi, adalet ve liyakat üzerine konuşmalar açılır. İnsanlar yaşadığı sıkıntıları açıkça anlatır. Artan kiralar, iş bulma zorlukları, torpil hikâyeleri, mahkeme kararlarına duyulan güvensizlik uzun uzun tartışılır.

Aynı insanlar ertesi gün iş yerinde, sosyal medyada ya da kalabalık bir ortamda aynı meseleler gündeme geldiğinde çok daha temkinli bir dil kullanır. Dün rahatça dile getirilen cümleler bir anda kısalır, konular hızla geçiştirilir. Tartışma başka başlıklara kaydırılır. Bu davranışın arkasında çoğu zaman güçlü bir siyasal bağlılık yer almaz. İnsanlar işini kaybetme ihtimalini, çevresinin vereceği tepkiyi ya da yalnız kalma duygusunu hesaba katar. Böyle durumlarda toplumun görünen yüzü ile insanların zihninde taşıdığı değerlendirmeler arasında sessiz fakat derin bir mesafe oluşur.

Bu durumu açıklamak için iktisatçı Timur Kuran modern siyaset literatürüne dikkat çekici bir kavram kazandırdı: “preference falsification -tercihlerin gizlenmesi”. Kuran, insanların çoğu zaman gerçek kanaatlerini açık biçimde dile getirmediğini söyler. Birey, çevresinin beklentisini, bulunduğu konumu ve karşılaşabileceği sonuçları hesaba katar. Bu nedenle iç dünyasında taşıdığı düşünceyi söylemek yerine çoğunluğun benimsediği görüşe uyum sağlayan bir tutum sergiler. Böyle bir durumun neticesi olarak toplum iki ayrı düzlemde yaşamaya başlar. Bir tarafta insanların zihinlerinde dolaşan gerçek kanaatler, diğer tarafta başkalarına gösterilen tavırlar yer alır. Dışarıdan bakıldığında geniş bir mutabakat oluşmuş gibi bir manzara ortaya çıkar. Oysa bu görüntünün arkasında birbirinden farklı değerlendirmeler dolaşır ve toplumun gerçek düşünce haritası görünenden çok daha karmaşık bir yapıdadır.

Türkiye’de son yıllarda........

© Karar