Türkçe pek çok yapım eki vardır. Bunlardan sadece bir tanesini alacağız. O da “isimden isim yapan eklerden olan –deş ekidir. Büyük ünlü uyumu kuralına uyar –daş, -deş olur; ünsüzler benzeşmesi kuralına uyar –teş, ya da –taş olur: Gönül-deş, Ses-teş, Vatan-daş / Meslek-taş,

Eklendiği sözcüğe “aynı (olan) anlamını katar. Vatandaş: Aynı vatandan olan, aynı vatanda yaşayan; yurttaş: Aynı yurttan olan, aynı yurtta yaşayan. / Meslektaş: Aynı meslekten olan, yoldaş: Aynı yoldan olan-dava arkadaşı…

Anayasal Yurttaşlık hakkı, yıllardan beri sürdürülen mücadelelerden sonra 1789 Fıransız İhtilalinin getirdiği bir hak olarak insanlığa kazandırılmıştır. / 1789 bir yerde sanayi devriminin Fransız toplumuna yansıması, burjuva sınıfıyla aydınların ve halkın ortaklaşa yarattığı bir hareketle yönetimin aristokrasiden alınmasıdır da.

İhtilal, var olduğu düşüncelerle krallıkları, imparatorlukları yıktı, yerine “vatan, millet, yurttaşlık hakları” gibi kavramlarla ulusçuluğu getirdi, “ulusal devletlerin” doğmasına yol açtı. Osmanlı’dan Cumhuriyet Türkiye’si kurularak “ümmetçilikten ulusal topluma”, reaye-raiye-sürü olmaktan çıkıldı, eşitlik ilkesiyle vatandaşlığa-yurttaşlığa geçildi.

Cumhuriyet, her ne kadar “ulus devleti” biçimlendirmişse de sınırları içerisinde yaşayan dili, dini, mezhebi, ırkı, rengi farklı toplulukları, kimlikleriyle “eşit vatandaş-eşit yurttaş” olarak son derece onurlu bir paye ile kabul etmiştir.

1839 Tanzimat Fermanıyla “hangi dinden olursa olsun bütün tebaaya yasa önünde eşitlik tanındı ve Padişahın tebaasının can, mal ve namusunu güvence altına alındığı ilan edildi.” Bunun amacı, Osmanlı üzerinde siyasi nüfuzları her geçen gün artan yabancı devletleri etkilemek, baskılarını kırmaktı. Barış içerisinde yaşamak için siyasi anlayış olarak Osmanlıcılık görüşü benimsendi.

Osmanlıcılık üç evrede değerlendirildi: Birinci aşamada “dinler arasında eşitlik hedef alındıysa........

© Karadeniz'de sonnokta