Hoe Curaçao nog altijd de giftige rekening van Shell betaalt

Voor de zoveelste keer (ik ben de tel kwijt) zit ik in het vliegtuig naar Curaçao. Ik ga er heen voor een paar laatste evenementen rondom de tentoonstelling die ik daar in het Landhuis Bloemhof heb gemaakt: 'Oleum Shell isla de Curaçao', bestaande uit kunstwerken die ik heb geschilderd met giftig afval van de raffinaderij op het eiland. Op vrijdag 13 maart vindt een discussieavond plaats over de toekomst van dit terrein, en op zaterdag 14 maart tijdens de laatste dag van de tentoonstelling, organiseer ik een rondleiding op Het Asfaltmeer.

In de afgelopen ruim anderhalf jaar heb ik me verdiept in de geschiedenis van Shell en de Isla raffinaderij op Curaçao. Met een specifieke focus op de door Shell veroorzaakte milieuramp in de vorm van 'Het Asfaltmeer'. De plek heet écht zo (zoek maar eens op Google Maps) maar ik zet het toch tussen aanhalingstekens omdat de term 'meer' doet vermoeden dat er sprake is van iets moois met water, en dat is helaas verre van het geval. Het Asfaltmeer is een zwarte, teerachtige, dampende vlakte van 55 hectare met waarschijnlijk (zo zegt men) delen die tot wel 3 meter diep zijn, dat is ontstaan doordat Shell sinds 1940 haar afval is gaan dumpen in een natuurlijke baai waar toen nog mangrove groeiden. Het teerachtige materiaal is grotendeels gestold waardoor je er gemakkelijk overheen kunt lopen. Maar, anders dan wat men beweert, heet de substantie nog steeds 'vloeibaar'. Je mag er dus vanuit gaan dat het in de bodem trekt.

Eerder, in 1915, bouwde Shell een raffinaderij waar ze de zware ruwe olie uit Venezuela zijn gaan verwerken. Een goede business, want er was toen veel vraag naar petroleum. Shell werd al gauw de grootste werkgever van het eiland.

De zaken gingen nóg beter toen de Tweede Wereldoorlog aanbrak. Voor wie hier nooit bij stil heeft gestaan: oliebedrijven zoals Shell floreren bij oorlog. Shell bevoorraadde de geallieerden - een natte droom - en de productie schoot omhoog. Die hoge productie leidde vervolgens tot meer afval en dat moest ergens heen. De baai van het Schottegat lag naast de deur en problem was solved. Zo geschiedde en eigenlijk kwam het ook wel goed uit, zo'n dumplek naast de deur. Want hoewel de productie na de Tweede Wereldoorlog daalde, bleef Shell gewoon doorgaan met lozen.

Tot 1985. Toen heeft Shell - min of meer - van de ene op de andere dag aangekondigd uit Curaçao te vertrekken. 'Geen zorgen, ze zouden alles afbreken en opruimen. Ja, die paar duizend banen, tja, die vielen dan weg inderdaad. Jammer maar helaas. Doeii' - Met de rug tegen de muur stond ze, de toenmalig minister-president Maria Liberia. Weinig anders kon ze dan een overnamecontract tekenen waarin staat dat Shell nooit verantwoordelijk gehouden zal worden voor milieu- en of gezondheidsschade. De enige manier voor Curaçao om de vele banen te redden.

De boel werd uitgebaat aan Venezuela en nog tot 2019 werd de raffinaderij draaiende gehouden. Inclusief het lozen van afval. En toen verliep de vergunning. De fabriek werd gesloten.

Bovenstaande was zo ongeveer de basisinformatie die ik had, vóór ik in de archieven dook, een fikse stapel boeken las, met vele mensen sprak die op verschillende manieren zijn verbonden met de geschiedenis van Shell, Het Asfaltmeer of op andere wijze expert zijn in verwante zaken.

Het Asfaltmeer zelf is verboden terrein. Ik heb gehoord dat er zelfs geen vliegtuigen overheen mogen vliegen. En hoewel deze plek in........

© Joop