Bir milletin ruhu, en çok sevincini nasıl yaşadığında, neşesini hangi ölçülerle taçlandırdığında saklıdır. Türk-İslâm geleneğinde düğün; iki ayrı gencin hayatını birleştirmesinden çok daha fazlası; iki hanenin, akrabaların, bir mahallenin ortak neşesi ve nihayetinde bütün bir cemiyetin istikbalini mukaddes bir akitle mühürleyen içtimai bir şölendir.

Düğünde baba evinden yalnız bir gelin çıkmaz; bir evlad, bir hatıra uğurlanır. Damat evine sadece bir gelin gelmez; yeni bir neslin, yeni bir ailenin, yeni bir geleceğin kapısı açılır.

Düğü bir gecelik gösteriye değil, ömürlük bir yuvanın duasına dönüştürülebildiğinde; düğün merasimi sona erdikten sonra da o evde sevginin, merhametin ve bereketin sesi devam eder.

O düğün sofraları ki, sadece bedenin gıdalandığı birer masa değil; duaların, helalleşmelerin, dökülen tatlı gözyaşlarının ve gönül birliğinin paylaşıldığı bereketli birer hidayet ve ünsiyet meclisidir.

Gelinin ata ocağından hürmetle uğurlanması, damat evinde dualarla karşılanması ve takılan altınlarla, verilen hediyelerle kurulan yeni hayatın ilk harcının karmaşık hesaplardan uzak bir imeceyle atılması…

Bunların her biri, asırlardır süregelen ve her aşamasında edep, mahremiyet ve muhabbet barındıran kadim bir medeniyet kodudur. Ne var ki bugün bu kodlar, popüler kültürün ve vahşî tüketim hırsının elinde silinmektedir.

Düğünlerin çoğu ruhunu kaybetmiş, şatafatın ve israfın gölgesinde kalmış soğuk birer "organizasyon"a dönüşmüş. Kaybedilen, sadece birkaç saatlik geleneksel bir tören değildir; yuvaların bereketi, insanların hürmeti, mahremiyeti ve medeniyetin şahsiyet harcıdır.

İslâm geleneğinde evlilik, alelâde bir sosyal birleşme değil, Kur'ân-ı Kerîm’in ifadesiyle tarafların birbirine verdiği ağır ve mukaddes bir teminat, ilâhî bir mîsaktır. Rûm Sûresi’nin 21. âyet-i kerîmesinde, eşlerin birbiriyle huzur bulması için aralarında "meveddet ve rahmet" (derin bir sevgi ve merhamet) yaratıldığı müjdelenir.

İşte düğün, bu ilâhî nimetin topluma meşru bir neşeyle ilan edilme günüdür. Fahr-i Kâinat Efendimiz (s.a.v.), "Nikâhı açıkça yapınız" buyurarak bu ilanın deflerle, iffetli ve mahremiyete uygun eğlencelerle ve ziyafetlerle duyurulmasını teşvik etmiştir.

Ancak bu neşe, asla başıboş ve ölçüsüz değildir. O sınır, İslâm ahlâkının ve mahremiyet bilincinin çizdiği kırılmaz hatlar ile muhafaza edilir. Nur Sûresi’nde mümin erkeklere ve kadınlara bakışlarını sakınmaları, mesafelerini ve iffetlerini korumaları emredilirken, düğün gününün de bu emirden muaf olmadığı açıkça beyan edilir.

Müslüman Türkler, İslâmiyet’i kabul ettikten sonra kadim bozkır kültürünün "toy" ve "şölen" geleneğini İslâm’ın velîme, ikram, hayâ ve helâl eğlence anlayışıyla muazzam bir terkibe kavuşturmuştur.

Anadolu’dan Türkistan’a, Balkanlar’dan Kafkaslar’a uzanan bu geniş coğrafyada düğün; ailenin tek başına bırakılmadığı, neşenin bencilce yaşanmadığı ve toplumun yeni kurulan haneye samimiyetle omuz verdiği irfanî bir kuruma dönüşmüştür.

Türk-İslâm düğünü, seküler dünyanın anladığı manada bir gövde gösterisi değil; cemiyetin ahlâkî bağışıklık sistemini tazeleyen, akrabalık bağlarını pekiştiren toplumsal bir tutkaldır.

Kadim Türk geleneğinde gelin alma merasimi, bir genç kızın baba evinden ayrılışının sadece fizikî bir mekân değişimi olmadığını, derin bir psikolojik ve manevî intikal taşıdığını gösterir.

Sabahın erken saatlerinde başlayan tatlı telaş, babanın vakarının arkasına gizlediği gözyaşları ve annenin duaları eşliğinde gelin kapıdan çıkarken, sadece çocukluk odasını arkasında bırakmaz; yetiştiği ata, baba ocağına hürmetini sunar.

Babanın evladının beline bağladığı "gayret ve iffet kuşağı", helalleşmeler, getirilen tekbirler ve okunan salavatlar, geline yeni hayatında taşıyacağı........

© İstiklal