2026/16 Sayılı Genelgede SGK'nın Kısmi İlişiksizlik Çıkmazı: Hukuka Aykırı İptaller ve “çelişkili” açıklamalar

İlk üç yazıda idarenin “milat” yaklaşımı içinde, alacaklarını “öteleme” yöntemiyle mali risklerinin artırarak ve aritmetik ortalamada “son yılı” dışlayıp kendi alacağını küçülterek iş hayatına verilen destek anlatılmıştı. Bugün ise SGK'nın kısmi ilişiksizlikte kendi memurları aracılığıyla, Genelge’deki açıklayıcı yorumlarla oluşturulan kurallar irdelenecektir.

Büyük ölçekli projelerde inşaası tamamlanan blokların teslimi, kredi süreçleri ve kat mülkiyetine geçiş için “kısmi ilişiksizlik” önemli bir ihtiyaçtır. Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin (SSİY) 111. maddesinin yedinci fıkrasında bu durum öngörülmüş; yapılacak araştırmanın kural olarak inşaat bittikten sonra yapılacağı, ancak “inşaatın el değiştirmesi ve zorunlu hâllerde” işin herhangi bir safhasında da yapılabileceği belirtilmiştir.

Burada Genelgeden beklenen basit bir adım olup “Zorunlu hâl” kavramı somut kriterlerle açıklanmıştır. Ancak Genelge işverenin salt talepleri yeterli görerek başvurunun hangi hukuki gerekçeye dayanması gerekliliğinin sorgulanmasından vazgeçmiştir. Oysa idari anlamda “talepte bulunmak” ile hukuki anlamda “zorunlu hâl” birbirinden tamamen farklı kavramlardır. Geçmişte, fiilen ihtiyacı olmayan bazı işverenlerin sırf o yılın ucuz birim maliyetinden yararlanmak adına erken araştırma talep ettikleri bilinmektedir. İdare, “zorunlu hâl” kavramının tanımlanmasında işverenleri desteklemek amacıyla; “bu fırsatı değerlendiren” işverenler lehinde olan ve bazı hallerde emsaller arasında keyfi eşitsizlikler doğmasının devamını önlememiştir.

Genelgenin 9.19.4 bendinde, SGK tarihinin en büyük desteğini verecek bir zemin hazırlamaktadır. 5510 sayılı Kanunun 85. maddesi, tebliğ edilen borcun ödenmesi veya ödeneceğinin taahhüt edilmesi hâlinde kesinleşeceğini, aksi durumda Kurumca inceleme yapılacağını emreder. SSİY'nin 112. maddesi ise Kanunda yer almayan bir şart ekleyerek; bir ay içinde ödeme, taahhütname ya da “itiraz edilmemesi” durumunda borcun kesinleşeceğini belirtir. Hiyerarşik olarak en altta yer alan Genelge ise sınırları tamamen aşarak, borcun bir ay içinde ödenmemesi durumunda “yapılan araştırma işleminin iptal edileceğini” düzenlemiştir.

Uygulamada........

© Hürses