İnsanlar yalnızca nesnelerle değil o nesnelere yükledikleri anlamlarla yaşarlar. Bir bayrak, bir şehir, bir anıt, bir dini mekân, bir tarihsel figür ya da siyasal bir kurum fiziksel varlığının çok ötesinde anlamlar taşıyabilir. Bunlar zamanla ortak hafızanın, aidiyetin ve kimliğin taşıyıcılarına dönüşür. Toplumların kendilerini tanımlama biçimleri çoğu zaman bu semboller üzerinden şekillenir. Bu nedenle semboller önemsiz değildir. Aksine, toplumsal hayatın en güçlü unsurlarından biridir. Fakat tam da bu güç sembollerin tehlikeli hale gelebileceği bir alan yaratır.

Bir sembol temsil ettiği değerin önüne geçerek araç olmaktan çıkıp amaca dönüştüğünde insanın kendi yarattığı anlam dünyası tersine işlemeye başlayabilir. Bu noktadan sonra sembol artık bir değeri temsil etmez. Değerin kendisiymiş gibi görülmeye başlanır.  Kingdom of Heaven filminde Selahaddin ile Balian arasında geçen kısa konuşma bu çelişkiyi son derece güçlü biçimde ortaya koyar. Balian, Kudüs’ün anlamını sorduğunda Selahaddin önce “Hiçbir şey” der. Birkaç adım uzaklaştıktan sonra dönerek “Her şey” diye ekler. İlk bakışta çelişkili görünen bu iki cevap aslında aynı gerçeğin iki farklı yüzüdür. Kudüs fiziksel açıdan bakıldığında taşlardan, sokaklardan, duvarlardan ve yapılardan oluşan bir şehirdir. Bu yönüyle dünyanın diğer şehirlerinden farklı değildir. Ancak tarihsel ve dinsel anlam dünyası içerisinde Kudüs artık yalnızca bir coğrafi mekân değildir. İnancı, kimliği, kutsallığı, kolektif hafızayı ve tarihsel aidiyeti temsil eder. Dolayısıyla Kudüs hem “hiçbir şey” hem de “her şey” olabilir. Burada belirleyici olan şey şehrin fiziksel niteliği değil insanların ona yüklediği anlamdır.

İnsan topluluklarının semboller üretmesi kaçınılmazdır. Çünkü semboller karmaşık ve soyut fikirlerin görünür hale gelmesini sağlar. Millet soyut bir kavramdır; bayrak onu görünür kılar. İnanç soyuttur; kutsal mekân onu somutlaştırır. Adalet soyuttur; hukuk kurumları ve sembolleri onu temsil eder. Tarih ise geçmişte kalmış olaylardan oluşmasına rağmen anıtlar, törenler ve anlatılar sayesinde bugünle ilişki kurar. Bu açıdan semboller toplumsal hafızanın araçlarıdır. Ancak sorun sembol ile onun temsil ettiği değer arasındaki ilişkinin tersine dönmesiyle ortaya çıkar. Bir sembol başlangıçta belirli bir değeri ifade ederken zamanla o değerden........

© Hür Fikirler