menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Dar Anlamda Cumhuriyet ve Geniş Anlamda Cumhuriyet

67 0
28.10.2026

Türkiye’de cumhuriyete yönelik olağan bir bağlılığın ötesine geçen ve “cumhuriyetperestlik” olarak adlandırılabilecek bir siyasi tavır ve kültür vardır. Bu anlayışa göre cumhuriyet, insanlığın siyasi gelişmesinin son durağı, medeniyetin temel şartı ve ilerlemenin başlıca göstergesidir. Bir ülkede cumhuriyet ilan edilmesi, o ülkenin uygarlık yolunda büyük bir mesafe katettiği şeklinde yorumlanır. Ancak, tarihî ve güncel gerçekler bu görüşü doğrulamamaktadır. Cumhuriyet adını taşıdığı halde insan hak ve hürriyetlerini tanımayan ve korumayan, tam tersine bastıran yönetimler de vardır. Bu yüzden, kendisine cumhuriyet adını veren bütün rejimleri aynı kategori içinde değerlendirmek yanlıştır. Cumhuriyet, dar anlamda cumhuriyet ve geniş anlamda cumhuriyet olmak üzere iki farklı biçimde ortaya çıkabilmektedir.

Dar anlamda cumhuriyet, siyasi iktidarın bir hanedanın tekelinde bulunmaması demektir. Monarşide iktidar, kural olarak, bir ailenin elinde kalır ve çoğu zaman babadan oğula geçer. Dar anlamda cumhuriyette hanedan ortadan kaldırılmıştır. Ancak, iktidara kimin geleceği ve iktidardan kimin ayrılacağı demokratik, rekabetçi, adil ve eşit seçimlerle belirlenmiyorsa, rejim yalnızca hanedanın bulunmaması bakımından cumhuriyettir.

Rejimin adının cumhuriyet olarak belirlenmesi, devlet başkanının kral, padişah, sultan veya imparator adını taşımaması tek başına demokratik bir rejimin varlığını göstermez. İktidar tek bir kişinin, partinin, askerî bürokrasinin veya dar bir zümrenin elinde toplanabilir. İktidarın barışçı ve olağan yollarla değiştirilmesi mümkün olmayabilir. Böyle bir sistem, teorik olarak monarşi değildir; fakat demokrasi de değildir. Bu rejim ancak dar anlamda cumhuriyet olarak adlandırılabilir.

Geniş ve doğru anlamda cumhuriyet sadece hanedanın kaldırılmasıyla yetinmez. İktidara kimin geleceğini ve iktidardan kimin ayrılacağını halkın tercihlerine ve dolayısıyla rekabetçi seçimlere bağlar. Seçimler düzenli, adil ve eşit şartlarda yapılır. Muhalefetin iktidara gelme ihtimali gerçek ve canlıdır. Siyasi haklar korunur, iktidar hukukla sınırlandırılır ve yönetim halkın rızasına dayanır.

Geniş anlamda cumhuriyet........

© Hür Fikirler