Merhume Alev Alatlı (16 Eylül 1944 – 2 Şubat 2024), yakın dönem Türkiye’sinin en dikkat çekici fikir ve edebiyat insanlarından biriydi. Onu yalnız romancı, denemeci veya bir düşünür olarak tanımlamak eksik kalır. Alatlı, farklı bilgi alanlarını bir araya getiren, dünyadaki fikrî gelişmeleri Türkiye’nin tarihî ve toplumsal meseleleriyle ilişkilendiren, düşüncelerini hem edebî eserler hem de doğrudan fikir yazıları aracılığıyla dile getiren çok yönlü bir münevverdi.

İzmir’de doğan Alev Alatlı’nın çocukluk ve gençlik yıllarının bir bölümü, babasının görevi sebebiyle farklı şehirlerde ve ülkelerde geçti. Liseyi Tokyo’da okuması, onun çok genç yaşta farklı kültürlerle karşılaşmasını sağladı. Daha sonra Orta Doğu Teknik Üniversitesinde ekonomi ve istatistik eğitimi aldı; Fulbright bursuyla gittiği Vanderbilt Üniversitesinde ekonomi ve ekonometri alanında yüksek lisans yaptı. Ardından felsefe çalışmalarına yöneldi; ilahiyat, düşünce ve medeniyet tarihiyle ilgilendi. Bu farklı alanlardan gelen birikim, eserlerine de yansıdı.

Alev Alatlı’nın düşünce dünyasının en belirgin özelliklerinden biri, Batı’yı dışarıdan ve yüzeysel biçimde eleştirmek yerine yakından tanımaya çalışmasıydı. Amerika Birleşik Devletleri’ni, Avrupa’yı ve özellikle Rusya’yı dikkatle takip etti. Batı’nın ilmî, felsefî ve siyasî kaynaklarını incelerken onun iç çelişkilerini de ortaya koymaya çalıştı. Rus düşüncesine, edebiyatına ve tarihine duyduğu ilgi, Türkiye’de çok az aydında görülen bir derinliğe sahipti.

Romanları, onun yalnız hikâye anlatan bir edebiyatçı olmadığını gösterir. Yaseminler Tüter mi Hâlâ?, İşkenceci, Or’da Kimse Var mı? dizisi ve Schrödinger’in Kedisi gibi eserlerinde Türkiye’nin modernleşme sancılarını, aydınların çıkmazlarını, ahlâkî çözülmeyi, kimlik problemlerini ve dünyanın gidişatını edebiyatın imkânlarıyla tartıştı. Denemeleri ve konuşmaları ise aynı meseleleri daha doğrudan bir dille ele aldı. “Aklın yolu birdir” şeklindeki basitleştirici kabullere karşı çıkması, farklı düşünme biçimlerine alan açan entelektüel tavrının bir göstergesiydi.

Alev Alatlı’yı eşsiz kılan hususlardan biri de fikirlerini yalnız kitaplarda bırakmaması, kurumsal eserlere dönüştürmesidir. Bu çerçevede önce Kapadokya Meslek Yüksekokulu’nun ve daha sonra Kapadokya Üniversitesi’nin kurulmasına ve gelişmesine öncülük etmiş, uzun yıllar ilgili vakfın mütevelli heyeti başkanlığı görevini yürütmüştür. Böylece Türkiye’de yalnız fikir üreten değil, eğitim kurumu inşa eden az sayıdaki münevverden biri olmuştur.

Alev Alatlı’nın kadın bir fikir insanı ve kurum kurucusu olarak ulaştığı yer ayrıca önemlidir. Türkiye’de kadınların fikir hayatında, yükseköğretimde ve kurumsal öncülük alanında karşılaştığı çeşitli güçlükler düşünüldüğünde, onun hem geniş bir okuyucu kitlesine ulaşması........

© Hür Fikirler