Yıl içerisinde iş, tatil veya ailevi nedenlerle sıklıkla seyahat eden, havalimanlarının yoğunluğunu ve uçuş süreçlerinde yaşanan aksaklıkları bizzat tecrübe eden biri olarak; rötarların, overbooking uygulamalarının ve bagaj gecikmelerinin salt birer ihtimal değil, uçak yolculuğu yapan herkesin her an karşılaşabileceği olağan durumlar olduğunu yakından biliyorum. Biletinizi haftalar öncesinden almış olmanıza rağmen uçağa kabul edilmemeniz, gidiş uçuşuna binemediğiniz için dönüş biletinizin sistem tarafından geçersiz sayılması ya da varış noktasında valizinize günlerce ulaşamamanız, havacılık operasyonlarında sıklıkla rastlanan somut vakalardır. Çoğu zaman yolcular bu aksaklıkları operasyonel bir zorunluluk olarak değerlendirip kabullense de ; ulusal ve uluslararası hava hukuku mevzuatı, yolcuların mağduriyetini gidermeye yönelik objektif kurallar, maktu tazminat kalemleri ve asgari hizmet güvenceleri öngörmüştür. İşbu bilgi notu, seyahat esnasında karşılaşılabilecek temel uyuşmazlıkları ve bunlara ilişkin yasal hakları ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde özetlemektedir.

Havayolu ile seyahat eden yolcuların hakları ve taşıyıcı işletmelerin hukuki sorumlulukları çok katmanlı bir mevzuat düzeni ile güvence altına alınmıştır: 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu: Taşıyıcının genel sorumluluk esaslarını ve gecikmeden doğan zararlara ilişkin temel çerçeveyi belirler. Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik (SHY-YOLCU): Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) tarafından yürürlüğe konulmuş olup uçuşa kabul edilmeme, iptal ve gecikme hallerinde yolculara tanınan asgari hak ve tazminatları düzenler. 1999 Montreal Konvansiyonu (Hava Yoluyla Uluslararası Taşımacılığa İlişkin Belirli Kuralların Birleştirilmesine Dair Sözleşme): Türkiye’nin usulüne uygun şekilde taraf olduğu, özellikle uluslararası uçuşlarda yolcu ve bagaj hasarı/kaybı/gecikmesinde bağlayıcı üst norm niteliğini haiz konvansiyondur. 261/2004 Sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konseyi Tüzüğü (EC 261/2004): Avrupa Birliği kalkışlı veya AB taşıyıcısıyla yapılan uçuşlarda doğrudan; Türk mevzuatının yorumlanmasında ise kıyasen ve doktriner düzeyde dikkate alınan uluslararası koruma standardıdır.

GİDİŞ-DÖNÜŞ BİLETLERİNDE KUPON SIRASI KURALI (NO-SHOW UYGULAMASI)

Havacılık sektöründe yaygın bir genel işlem koşulu niteliğinde olan "kupon sırası kuralı" (coupon sequence rule) uyarınca; gidiş-dönüş olarak satın alınan biletlerde, ilk bacak olan gidiş seferine katılmayan (no-show) yolcunun dönüş seferine ait rezervasyonu da havayolu rezervasyon sistemlerince otomatik olarak iptal edilmekte ve yolcu dönüş uçuşuna kabul edilmemektedir. Havayolu şirketleri bu uygulamayı, dinamik fiyatlandırma modellerini korumak ve aktarmalı/paket biletlerin kötüye kullanılmasını önlemek amacıyla sözleşme şartlarına dahil etmektedir.

Buna karşılık Türk tüketici hukuku ve yargı içtihatları açısından; Gidiş uçuşunun kullanılmaması nedeniyle dönüş uçuşunun iptal edilmesine ilişkin sözleşme hükümlerinin, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 5. maddesi kapsamında haksız şart teşkil edip etmediği; sözleşme hükmünün içeriği, taraflar arasındaki hak ve yükümlülük dengesi ve somut olayın özellikleri dikkate alınarak değerlendirilmelidir. Bu tür bir uygulamanın tüketici aleyhine dürüstlük kuralına aykırı bir dengesizlik yaratması hâlinde, ilgili hükmün haksız şart niteliği taşıdığı ileri sürülebilir.

Bu tür sözleşme hükümlerinin haksız şart niteliğinde olduğunun tespit edilmesi hâlinde, 6502 sayılı Kanun’un 5. maddesinde öngörülen hukuki sonuçlar gündeme gelebilir. Ayrıca uygulamanın dürüstlük kuralına uygunluğu, Türk Medeni Kanunu’nun 2. maddesi çerçevesinde somut olayın özellikleri dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

Aynı zamanda bu durum Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 2'de güvence altına alınan dürüstlük kuralına açık bir aykırılık oluşturur. Dolayısıyla........

© Hukuki Haber