Anayasal Hakları Korumayan Temyiz Denetimi Etkili Bir Denetim Sayılabilir mi?

Anayasa Mahkemesinin Yusuf Koyuncu Kararı Üzerinden Hukuk Güvenliği, Adil Yargılanma Hakkı ve Olağan Kanun Yollarının İşlevi

Anayasa Mahkemesinin Yusuf Koyuncu başvurusu hakkında verdiği 11 Şubat 2026 tarihli karar, ilk bakışta aleyhe ceza kanununun geçmişe uygulanması yasağına ilişkin bireysel bir ihlal kararı olarak görülebilir. Ancak kararın önemi, başvurucunun suç tarihinde yürürlükte bulunmayan bir düzenleme esas alınarak cezalandırılmış olmasının çok ötesindedir.

Kararın ortaya çıkardığı asıl sorun şudur: Anayasa’nın açık bir hükmüne aykırılık, temyiz dilekçesinde ileri sürülmesine rağmen Yargıtay tarafından neden giderilememiştir?

Üstelik hukuka aykırılık yalnızca Yargıtay ilgili ceza dairesinin incelemesinden geçmemiş; kararı inceleyen Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı aşamasında da fark edilmemiştir.

Başvurucu, suç tarihinde yürürlükte bulunmayan ve aleyhine sonuç doğuran kanun hükmünün uygulanmasına açıkça itiraz ettiği hâlde mahkûmiyet hükmü onanmış, ihlal ancak Anayasa Mahkemesine yapılan bireysel başvuru sonucunda tespit edilebilmiştir.

Bu nedenle karar, yalnızca suçta ve cezada kanunilik ilkesinin ihlal edildiğini gösteren bir içtihat değildir. Aynı zamanda olağan kanun yollarının, anayasal hakları koruma kapasitesini sorgulatan önemli bir yargı kararıdır.

Bu olay karşısında tartışılması gereken temel mesele, Yargıtayın bir hatayı “nasıl göremediği” ile sınırlı değildir. Daha esaslı soru şudur: Temyiz denetimi gerçekten temel hak odaklı bir hukukilik denetimi olarak mı yürütülmektedir, yoksa dosyanın şeklen incelendiği ve kanun hükümlerinin mekanik biçimde uygulandığı bir denetim modeline mi dönüşmektedir?

I. Kararın Ortaya Koyduğu Temel Hukuki Sorun

Başvurucu hakkındaki mahkûmiyet, suç tarihinden sonra yürürlüğe giren ve sanık aleyhine sonuç doğuran bir kanuni düzenlemeye dayandırılmıştır. Başvurucu bu hususu temyiz dilekçesinde açıkça ileri sürmüş, buna rağmen mahkûmiyet hükmü Yargıtay tarafından onanmıştır.

Anayasa Mahkemesi ise değerlendirmesinde, başvurucunun suç tarihinde yürürlükte bulunmayan bir kanun hükmüne dayanılarak cezalandırıldığını belirlemiş ve Anayasa’nın 38. maddesinde güvence altına alınan suçta ve cezada kanunilik ilkesinin ihlal edildiğine karar vermiştir. Mahkeme, aleyhe kanunun geçmişe uygulanması yasağının, kanunilik ilkesinin zaman bakımından uygulanmasına ilişkin temel bir güvence olduğunu vurgulamıştır.

Ceza hukukunda temel kural açıktır: Bir fiilin hukuki sonuçları, kural olarak fiilin işlendiği tarihte yürürlükte bulunan kanuna göre belirlenir. Sonradan yürürlüğe giren bir kanun, sanığın durumunu ağırlaştırıyorsa geçmişe uygulanamaz. Lehe kanunun geçmişe uygulanması mümkün olmakla birlikte, aleyhe kanunun geçmişe yürütülmesi hem Anayasa’nın 38. maddesine hem de ceza hukukunun evrensel ilkelerine aykırıdır.

Dolayısıyla olayda karşılaşılan sorun, içtihat farklılığından veya hukuki yorum çeşitliliğinden kaynaklanmamaktadır. Sorun, açık bir anayasal güvencenin yargılamanın birden fazla aşamasında uygulanmamış olmasıdır.

II. Temyiz Denetiminin Amacı Nedir?

Temyiz, yalnızca dosyanın üst mahkemeye gönderildiği şekli bir inceleme yolu değildir. Temyiz merciinin temel işlevi, hükmün hukuka uygunluğunu denetlemek, hukuki hataları gidermek ve kanunların ülke genelinde yeknesak biçimde uygulanmasını sağlamaktır.

Ceza yargılamasında bu işlev daha da önemlidir. Çünkü temyiz incelemesinin konusu çoğu zaman kişinin özgürlüğü, itibarı ve geleceğidir. Bu nedenle Yargıtayın denetimi, kanun maddelerinin hükümde yer alıp almadığını kontrol eden yüzeysel bir incelemeye indirgenemez.

Temyiz denetimi en az üç temel işleve sahiptir:

Birincisi, somut uyuşmazlıkta hukukun doğru uygulanmasını sağlamaktır.

İkincisi, alt derece mahkemelerinin hukuka aykırı kararlarını düzelterek bireyin temel haklarını korumaktır.

Üçüncüsü ise benzer olaylarda uygulanacak hukuki ölçütleri belirleyerek hukuk birliğini ve öngörülebilirliği sağlamaktır.

Yusuf Koyuncu kararında ortaya çıkan tablo, bu üç işlev bakımından da ciddi bir sorun doğurmaktadır. Suç tarihinde yürürlükte bulunmayan aleyhe bir hükmün uygulanması engellenememiş,başvurucunun açık temyiz itirazı karşılanmamış ve anayasal ihlal olağan kanun yolu içinde giderilememiştir. Bu durumda temyiz denetiminin gerçekleşmiş olması, tek başına etkili bir denetim yapıldığı anlamına gelmemektedir.

Bir kanun yolunun varlığı ile o kanun yolunun etkili biçimde işletilmesi aynı şey değildir.

III. Temyiz Dilekçesinde İleri Sürülen İtirazın Görülmemesi

Kararın en ağır yönlerinden biri, hukuka aykırılığın başvurucu tarafından temyiz aşamasında açıkça ileri sürülmüş olmasıdır.

Bir hukuka aykırılığın taraflarca hiç dile getirilmemiş olması ile temyiz dilekçesinde açıkça belirtilmesine rağmen incelenmemesi aynı şekilde değerlendirilemez. İlk durumda inceleme eksikliğinden, ikinci durumda ise ileri sürülen esaslı bir hukuki itirazın karşılıksız bırakılmasından söz edilir.

Başvurucunun itirazı, davanın sonucunu........

© Hukuki Haber