GİRİŞ VE TEMEL YASAL ÇERÇEVE

Avukatlık mesleği, yalnızca bir serbest meslek faaliyeti olmayıp, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 1 uyarınca yargının kurucu unsurlarından olan bağımsız savunmayı serbestçe temsil eden kamusal bir faaliyettir. Ceza muhakemesinde iddia, savunma ve karar sacayağının vazgeçilmez bir unsuru olan avukat; genel kolluk birimlerinde (polis merkez amirlikleri, jandarma karakolları ve diğer adli kolluk birimleri) şüphelinin, mağdurun veya katılanın adil yargılanma ve savunma hakkının yegâne güvencesidir.

Kolluk birimlerinde görev icra eden meslektaşlarımızın yetkileri, şüphelinin lütfuna veya kolluk amirinin takdirine bağlı idari bir izin olmayıp doğrudan Anayasa, tarafı olduğumuz uluslararası sözleşmeler, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) ile teminat altına alınmış mutlak kanuni yetkilerdir.

1. Yargı Görevi ve Nitelikli Koruma: Avukatlık Kanunu m. 57 açık amir hükmü uyarınca; görev sırasında veya yaptığı görevden dolayı avukata karşı işlenen suçlar hakkında, o suçların bir hâkime karşı işlenmesine ilişkin hükümler uygulanır. Dolayısıyla kolluk biriminde görev icra eden bir avukata yönelik sözlü, fiziki veya fiili engellemeler ve saldırılar, doğrudan adli yargı hâkimine karşı işlenmiş addedilerek en ağır cezai yaptırımlara tabidir.

2. Kamusal Bilgi ve Belge Edinme Zorunluluğu: Avukatlık Kanunu m. 2/3 hükmü; yargı organları, emniyet makamları, diğer kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinin, avukatın gerek duyduğu bilgi ve belgeleri incelemesine sunmakla yükümlü olduğunu emreder. Bu ilke, genel kolluğun avukata karşı şeffaf olma ve savunma hakkının ifasını temin etme mecburiyetinin temel dayanağıdır.

1. BİRİME GİRİŞ, KİMLİK İBRAZI VE ÜST/ÇANTA ARAMASI YASAĞI

A. Avukatlık Kimliğinin Hukuki Niteliği

Avukatın polis veya jandarma birimlerine girişte mesleki kimliğini ibraz etmesi yeterlidir. Türkiye Barolar Birliği tarafından tanzim edilen avukatlık kimlik belgesi, resmi nitelikte bir kimlik belgesi olup, genel kollukça nüfus cüzdanı, pasaport veya sürücü belgesinin de ayrıca dayatılması hukuki dayanaktan yoksundur.

B. Üst ve Çanta Araması Yasağı

Avukatın şahsı, üzeri ve mesleki evrakını barındıran çantası özel kanuni koruma altındadır. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 58/1 açık hükmü uyarınca:

"Ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçüstü hali dışında, avukatın üzeri aranamaz."

Bu mutlak yasal kural gereğince:

• Kolluk girişlerindeki X-ray cihazları veya duyarlı metal kapı dedektörleri genel bina güvenlik tedbiri olarak kabul edilse dahi; cihazın sinyal vermesi bahanesiyle avukatın üzerinde elle üst araması yapılması kesin surette yasaktır.

• Avukatın çantasının, dosya ve evrakının kolluk personeli tarafından fiziki olarak açılıp karıştırılması, okunması veya incelenmesi hiçbir biçimde kabul edilemez. Avukatın çantası ve evrakı, meslek sırrı ve müvekkil mahremiyeti kapsamında kesin dokunulmazlığa sahiptir.

• Ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçüstü hali haricinde, avukatın üzerinin veya çantasının aranması yönündeki her türlü kolluk tasarrufu suç teşkil eder. Bu yöndeki bir zorlama ile karşılaşılması halinde arama işlemine kesinlikle rıza gösterilmemeli, işlem derhal tutanağa bağlanmalıdır.

2. VEKÂLETNAME ARANMAKSIZIN GÖRÜŞME HAKKI VE GÖRÜŞME KOŞULLARI

A. Vekâletname Şartının Yokluğu

5271 sayılı CMK m. 154/1 uyarınca:

"Şüpheli veya sanık, vekâletname aranmaksızın müdafii ile her zaman ve konuşulanları başkalarının duyamayacağı bir ortamda görüşebilir."

Soruşturma evresinde kolluk birimlerinde müdafilik görevi icra eden avukattan vekâletname, yetki belgesi veya baro görevlendirme yazısı ibrazı istenemez. Şüphelinin, yakınının veya üçüncü bir şahsın sözlü talebi yahut avukatın şüpheliyle görüşme iradesi görüşmenin sağlanması için yeterlidir.

B. Görüşme Ortamının Nitelikleri ve Dinleme Yasağı

CMK m. 154/1 gereğince görüşme:

1. Her zaman yapılabilmelidir: "Mesai saati bitti", "nöbet değişimi var", "ifadeyi alacak tahkikat memuru dışarıda/operasyonda", "savcıdan henüz görüşme izni çıkmadı", "sistem arızası var" gibi kolluk gerekçeleri kanun dışı olup açıkça görevin ihmali ve kötüye kullanılmasıdır. Şüpheli yakalandığı veya gözaltına alındığı andan itibaren her an avukatıyla görüştürülmek zorundadır.

2. Mahremiyet ve Bağımsızlık İlkesi: Görüşme, konuşulanları başkalarının duyamayacağı fiziki bir mekânda gerçekleştirilmelidir. Görüşme odasında kolluk memurunun bulunması, kapının açık tutularak dinlenilmesi, görüşmenin sesli veya görüntülü olarak kayıt altına alınması mutlak hukuka aykırılıktır.

3. Yazışma Dokunulmazlığı: Şüphelinin müdafii ile olan yazışmaları hiçbir makam veya merci tarafından........

© Hukuki Haber