Ahsen-i takvim olarak yaratılan insan, duyguları, arzuları, heva ve hevesleri olan bununla birlikte kendisine bahşedilen akıl nimeti sayesinde düşünebilen, anlamlandırabilen ve irade ortaya koyabilen bir varlıktır. Her insanın kendine özgü bir karakteri, dünyayı algılama biçimi ve hayat tecrübesi vardır. Ancak insan yalnızca kendi iç dünyasıyla şekillenen bir varlık değildir. Başkalarından etkilenir, onları taklit eder, onlarla kıyaslanır ve içinde yaşadığı toplumun değerlerinden beslenir. Diğer bir ifadeyle tarih boyunca insanların benzer davranış örüntüleri geliştirmesinde, içinde yaşadıkları dönemin sosyo-kültürel ve düşünsel şartlarının önemli bir etkisi olmuştur. Her çağ, kendi hâkim madde ve fikir anlayışını üretmiş; bu anlayış insanların ihtiyaçlarını, arzularını, beklentilerini ve kendilerini ifade etme biçimlerini şekillendirmiştir. Günümüzdeki dijital ve sanal koşullar düşünüldüğünde bireylerde beliren en temel haz verici unsurlardan biri görünür olma arzusudur.

İnsan artık yalnızca yaşamakla değil, yaşadığını göstermekle de ilgilenmektedir. İnsanın görülmek istemesi başlı başına sorunlu bir durum değildir. Bebeklik döneminden itibaren insan en yakınındakilere davranışlarıyla “Bana bak, buradayım” demeye çalışmaktadır. Nitekim insanın “benliğinin” başkaları tarafından fark edilme arzusu yalnızca var olmak değil, varlığının anlamlandırılmasını da kapsar. Sevilmek, tanınmak, değer görmek ve bir başkasının hayatında anlamlı bir yere sahip olmak insan olmanın doğal hallerinden bazılarıdır. Buradaki temel mesele görülmek ile görünür olmak arasındaki farkta ortaya çıkar.

Asıl problem insanın varoluşsal duygularının bakışlara hapsedilmesiyle belirginleşir. Kendimize dönük değer yargılarımızda dışsal etkilerin (beğeni alma-takdir toplama) merkezileşmesi beraberinde görünür olmanın varoluş biçimlerini getirir. Burada kastedilen husus basitçe bir paylaşım ya da dolaşıma sokma olmayıp insanın benliğini görünür olmanın bir yolu olarak araçsallaştırmasıdır. Tüketim, konfor ve gösterişin özellikle dijitalleşmeyle birlikte gündelik hayatın merkezine yerleştiği günümüzde insan yalnızca zaruri ihtiyaçlarını karşılamakla yetinmeyip benliğini sunmanın yollarını da aramaktadır. Örneğin otomobil/araba salt bir ulaşım aracı olmaktan çıkıp kişinin toplumsal konumuna işaret ederek benliklerin sınıflandırmasına aracılık eder. Diğer bir ifadeyle statüye tekabül eden bu durum bireyler arası kıyaslamanın da bir yoluna dönüşmüştür. Nihai olarak “Ev, araba, kıyafet vb.” gündelik yaşamı ikame etmenin temel ihtiyaçları artık “görünmenin” vazgeçilmez öğeleri olmuştur. Dolayısıyla daha güzel bir ev, daha iyi bir araba, daha gösterişli bir tatil veya daha dikkat çekici bir yaşam başkalarının bakışına sunulan göstergelerdir.

İnsan sahip olduklarıyla kendisini özel hissetmekte, özel olduğunu ise başkalarına gösterebildiği ölçüde daha güçlü bir statüye sahip olacağını düşünmektedir. Bu noktada görünürlük, tüketim toplumunun ürettiği bir değer biçme mekanizmasına dönüşür. Şeffaflık toplumu kavramı tam da bu dönüşümü anlamak açısından önemlidir. Şeffaflık toplumunda yalnızca düşünceler ve bilgiler değil, gündelik hayatın kendisi de görünür hâle gelir. Beden, mekân, ilişkiler, tüketim alışkanlıkları........

© Haksöz