Bugün Teoriden Pratiğe geçişle inşallah yeni bir kapıyı aralıyoruz. Önceki yazılarımızda "Teemmülden Tekemmüle" diyerek olgunlaştırdığımız düşünce meyvelerini, artık hayatın sert zeminine indirme vaktidir. Ancak sahaya inmeden önce, her şeyin başladığı ve bittiği o "kök sebebe" yani zihniyete bir projeksiyon tutmak zorundayız.

Bir yapının veya bir insanın sadece söylediklerine bakarak karar vermek, fırtınalı bir denizde sadece dalgaları izlemeye benzer. Oysa asıl belirleyici olan denizin derinliğindeki akıntıdır. Zihniyet, bir insanın veya kurumun "genetik kodudur." Davranışlar değişebilir, sözler parlatılabilir; ancak zihniyet çözülmeden verilen hiçbir karar sağlıklı değildir. Birinin zihniyetini çözmek, onun henüz gerçekleşmemiş eylemlerini, kriz anındaki reflekslerini ve gelecekteki "pratik" performansını bir ayna berraklığında görmek demektir.

Zihni toprağa, bilgiyi bu toprak üzerine inen suya, düşünmeyi suyun toprak üzerindeki hareketine, akletmeyi ise o suya verilen yön veya disipline benzetirsek; zihinsel serüvenimizin nasıl bir mekanizmayla şekillendiğini daha net görebiliriz.

Düşünme, bu toprak üzerinde yolunu arayan o ham, düzensiz ve çoğu zaman yönsüz "su hareketi gibidir." Her zihinde bir su (bilgi) akar; ancak bu akış kendi başına bırakıldığında sığ kalmaya, dağılmaya ve bir menzile varmadan buharlaşmaya mahkûmdur. Sadece düşünmek, bilgiyi tek başına bir hikmete dönüştürmeye yetmez.

Akletme, bu düzensiz akışı sebep-sonuç bağlarıyla birbirine düğümleyen, ona bir nizam ve istikamet veren o "istemli mühendisliktir." Suyu (bilgiyi) sahipsiz bırakmamak, onu disipline ederek bir güç haline getirmektir. Herkes düşünür ama herkes akletmez; zira akletmek, düşünmeyi istemli, sistemli ve kaliteli bir şekilde yaparak o suyu bir kanal nizamıyla hedefe sevk etme iradesidir.

Zihniyet ise, bu benzetmede suyun aktığı yatak veya kanal gibidir. Eğer düşünme istemsiz ise veya akletmeden yapılıyor ise suyun eğime meyledip kendi kendine yatağını bulması gibi; zihniyet de nefsin ve dış etkilerin arzu ettiği istikamette, rastgele şekillenir. Akleden bir düşünme sisteminde zihniyet; bile isteye ve bir amaca yönelik su kanalı açmak gibi bir iradeye ve özel bir tasarıma bağlıdır. Bir kanal tasarlanırken (zihniyet inşa edilirken) şu 4 kriter çok belirleyicidir:

Niyet: Suyun (bilginin) varacağı son noktadır, yani menzilidir. Ona göre yön ve meyil verilir. Nasıl ki suyun yönüne ve meyline bakarak varacağı yeri kestirebiliyor isek, insanın da meyline yani motivasyonuna bakarak niyetini kestirebiliriz. Niyet, zihniyetin istikamet tayin edici iradesidir. O'nu harekete geçiren veya duraklatan asıl motivasyon nedir? Korkuları mı onu susturuyor, yoksa bir ideali mi koşturuyor? İstikametini, yapıp ettiklerine yani bu yönelimlerine bakarak anlayabiliriz.

Referans: Suyun (bilginin) üzerine inşa edildiği ana zemin ve dayanak noktalarıdır. Kanalın kalınlığı ve yatağın dayanımı, o suyun ne kadar büyük bir gücü taşıyabileceğine dair bir hüküm barındırır. Bilginin dayandığı referanslar da hükmün gücünü, sarsılmazlığını ve meşruiyetini ifade eder. Sıkıştığında demir attığı liman neresidir? Kişinin referanslarını anlarsak, yargılarının üzerine oturduğu zemini, dolayısıyla geçerliliğini de anlamış oluruz.

Değer Yargısı: Bilgi bir değerdir; bu değeri amaca yönelik olarak yorumlamak ve korumak Değer Yargısıdır. Suyun canlılar için onlarca karakteristik özelliği vardır. Kanaldaki suyun öncelikli amacı tarımsal sulama ise kapasite önem kazanır; ancak içme suyu ise temizliği, enerji ise kinetik gücü önceliklidir. Bilgiye de benzer bir anlam yükleyerek değer yargısı oluştururuz. Örneğin adalet bilgisinde eşitliği öncelemek bir değer yargısıyken, hakkaniyeti öncelemek başka bir değer yargısıdır. Kişinin değer yargısına bakarak önceliklerini, yani neyi neye feda ettiğini anlayabiliriz. Bu, zihniyetin karakter filtresidir.

Bakış Açısı: Suyun amacı tarımsal sulama iken, aynı zamanda balıklar için bir habitat, çevre için bir doğal güzellik olarak da tasarlanıyorsa; tasarımcının vizyonunu, insafını ve merhametini görürüz. Bilgiyi değerlendirirken tek yönlü değil de mümkün olduğunca çok yönlü ve "künhüne" vakıf olarak ele alan bakış açısı, zihniyetin derinliğini ve vizyonunu temsil eder.

Kıymetli dostlar, teoriden pratiğe geçişte en büyük engel, eylem eksikliği değil, zihniyet arızasıdır. Kendi zihniyetimizin ve muhataplarımızın kodlarını çözdüğümüzde, hayat daha okunabilir ve yönetilebilir hale gelir.

Kritikten Tefekküre yolculuğumuzun bu ilk durağında, zihniyetin şifrelerini elimize aldık. Şimdi bu anahtarla, gerçek hayatın kapılarını açma vaktidir.

© Habername