Cemaatler üzerine yazmak, Türkiye'de her zaman ince bir buz üzerinde yürümek gibidir. Susan gönül kabul etmiyor, dile getirmek ise kolayca yanlış anlaşılma kapısını aralıyor. Bu ikircikli durumu göze alarak, yalnızca hakikate olan borcumu ödemek adına bu satırları karalıyorum. Öncelikle şunu netleştirmek gerekir: Tarikat ve cemaat literatürde birbirinden kavramsal olarak ayrılan iki farklı olgudur. Birbirinden farklı anlamlar taşıyan kavramlardır. Bununla birlikte, ülkemizde toplumsal bir gruplaşmayı ifade etmek söz konusu olduğunda cemaat kavramının yaygın biçimde kullanıldığı görülmektedir. Bu yazıda da genel kabul görmüş bu kullanıma uygun olarak "cemaat" kavramı tercih edilecektir.

Tarikat, İslam tasavvufunda şeyh (mürşid) önderliğinde, Allah'a ulaşmak için izlenen manevi yol anlamına gelir. Belirli ibadet, zikir ve ahlak kurallarına dayanan örgütlü tasavvuf topluluklarına verilen addır. Hedefi nefsini tezkiye etmiş (temizlemiş) ahlaken kâmil insan yetiştirmektir. Cemaat ise genel anlamda ortak inanç, amaç veya kimlik etrafında bir araya gelen insan topluluğu demektir. Başka bir ifade ile belirli bir dini anlayış veya hareket etrafında örgütlenen sivil toplulukları ifade eder.

Üç bölüm halinde sunulacak bu yazı dizisi ile birkaç temel soruyu birlikte düşünmeye çalışacağız. Günümüzde insanlar niçin bir cemaat içinde yer almak isterler? Son asırda tarikatların yasaklanması salt bir siyasi karar mıydı, yoksa daha derin bir toplumsal dönüşümün parçası mıydı? Bugün modern bireyler neden cemaat arayışına giriyor; bu arayış gerçek bir ruhsal ihtiyacın mı, yoksa yalnızlığın ve anlamsızlığın mı ürünüdür? Cemaatler toplumsal hayatta hangi işlevleri yerine getiriyor; insana ne veriyor, insandan ne götürüyor?

İlkyazının temel sorusu şudur: Günümüzde insanlar niçin bir cemaat içinde yer almak isterler?

Modernitenin insana sunduğu en büyük vaat, özerk bireydi: Kendi aklıyla düşünen, kendi ayakları üzerinde duran, hiçbir otoriteye ya da başka bir insana muhtaç olmayan, varoluşunu yalnızca kendisi üzerine inşa eden bir birey. Ne var ki bu proje, yaşamın kaçınılmaz gerçeklikleri karşısında ciddi bir sınava girdi. Hastalık, ölüm, kayıp ve başarısızlık gibi varoluşsal kırılma anlarında birey, kendine yetmenin bir yanılsama olduğuyla yüzleşmek zorunda kaldı. İşte tam da bu anlarda birey, modernitenin kendisine yeterli görmediği şeyi aramaya başladı: Anlam. Bu anlam arayışı onu kaçınılmaz olarak manevi bir zemine, dini değerlere ve kendisini din büyüğü olarak kabul ettiği rehber figürlere yöneltti. Cemaat ya da dini grup arayışının arkasında, özünde bu derin ve insani ihtiyaç yatmaktadır. Modernitenin refah, teknoloji ve tıp aracılığıyla vaat ettiği güvenlik, varoluşsal kaygıları gidermekten uzak kalmıştır. Ölüm, yalnızlık ve anlamsızlık gibi temel........

© Haber7