Karl Marx, 19. yüzyılda sermaye birikiminin motorunu “emek sömürüsü” olarak tanımladığında, üretim fabrikalarda gerçekleşiyor, artı-değer beden gücüyle yaratılıyordu.

Bugünse yeni fabrika, ekran.

Ve bu fabrikada üretilen en değerli şey artık çelik ya da pamuk değil — dikkat.

Emek, bir zamanlar kaslarımızdan ve zamanımızdan çekilip alınan bir güçtü.

Şimdi aynı süreç zihnimizde, parmak uçlarımızda, algoritmaların görünmez bantlarında sürüyor.

Marx’ın artı-değer kavramı, artık “ekran süresi”yle ölçülüyor.

Kapitalizmin yeni hammaddesi insan bedeni değil, insanın zihinsel varlığı: dikkati, ilgisi, duygusu, merakı.

Henry Jenkins’in “yakınsama kültürü” kavramı, bu dönüşümün başlangıcını anlamak için bir anahtar sunar.

Jenkins, medyanın artık tek yönlü olmadığını, kullanıcıların içerik üretimine katıldığını, kültürün çok-merkezli hale geldiğini söylemişti.

Ama bu katılım, fark edilmeden bir emek biçimine dönüştü.

Her paylaşım, her yorum, her izleme bir dijital emek parçası haline geldi.

Yani bugün, Marx’ın “proleteryası” artık fabrikada değil; sosyal medyada, platform ekonomilerinde, içerik akışlarının ortasında yaşıyor.

Zuboff’un dediği gibi, “gözetim........

© Günışığı Gazetesi