Geçtiğimiz hafta Forbes Türkiye'de kaleme aldığım yazıda longevity ve aging well kavramlarının giderek birbirinden ayrıştığını ve sağlık sistemlerinin artık yalnızca yaşam süresini uzatmaya değil, yaşam kalitesini artırmaya odaklanan yeni bir paradigma geliştirdiğini ele almıştım.

Bu yazıdan sonra birçok okuyucudan aynı soru geldi:
Eğer sağlık sistemleri gerçekten bu dönüşümün içindeyse, insanların yaşam alışkanlıklarını değiştirecek zihinsel çerçeve nedir?

Tam da bu noktada iki eski felsefi kavram yeniden gündeme geliyor:
Memento Mori ve Amor Fati.

İlk bakışta antik Stoacı düşünceye ait gibi görünen bu kavramlar, aslında bugün hızla büyüyen sağlıklı yaşam ekonomisinin davranışsal temelini açıklayan güçlü bir çerçeve sunuyor.

Çünkü sağlık sistemlerinin en büyük sorunu teknoloji değil insan davranışıdır.

Memento Mori, Latince bir ifadedir ve kelime anlamı “ölümlü olduğunu hatırla”dır. Bu düşüncenin kökeni Antik Roma’ya ve Stoacı felsefeye kadar uzanır.

Rivayete göre Antik Roma’da bir general büyük bir zafer kazandığında şehirde “triumphus” adı verilen görkemli bir zafer alayı düzenlenirdi. General altın bir arabayla şehirden geçer, halk onu alkışlar ve neredeyse tanrısal bir figür gibi yüceltilirdi. Ancak bu görkemli anın içinde dikkat çekici bir ritüel vardı. Generalin arkasında duran bir köle ya da danışman, onun kulağına sürekli şu sözleri fısıldardı:

“Respice post te. Hominem te memento.”
“Arkana bak. Bir insan olduğunu hatırla.”

Zamanla bu düşünce “Memento Mori” ifadesiyle özetlenmeye başladı.

Bu düşünce tarih boyunca filozoflar, sanatçılar ve liderler tarafından bir yaşam disiplini olarak kullanılmıştır. Ancak günümüzde bu kavramın modern karşılığı aslında davranışsal sağlık ekonomisidir.

İnsanların büyük bir bölümü sağlıklı yaşamın ne olduğunu bilir: egzersiz yapmanın önemini, sağlıklı beslenmenin etkisini, check-up yaptırmanın gerekli olduğunu bilir. Ancak buna rağmen bu davranışları sürdürülebilir hâle getirme oranı oldukça düşüktür. Davranış ekonomisi bunu “present bias”, yani kısa vadeli konfora odaklanma eğilimi olarak açıklar.

İşte Memento Mori burada devreye girer.
Hayatın sınırlı olduğu farkındalığı, insanın bugün aldığı sağlık kararlarını değiştirir.

Bu nedenle günümüzde birçok longevity ve koruyucu hekimlik programı, biyolojik verilerin yanında davranışsal farkındalık modellerini de kullanmaya başlamıştır. Artık bildiğimiz check-up tarama sistemleri ya da sağlık risk yönetim sistemleri de geleneksel programlarla yetersiz kalmaktadır. Bu sistemler........

© Forbes Türkiye