İlk kez 10 Aralık 1901’de verilen Nobel Ödülleri, Alfred Nobel’in vasiyeti doğrultusunda insanlığa en büyük faydayı sağlayan çalışmaları onurlandırmak amacıyla doğdu. 5 Ekim 2026’da açıklanan Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü de ışıkla açılan iyon kanalları ve optogenetik alanındaki keşifleri nedeniyle Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel üçlü bilim adamına verildi. Bu seçim, temel bilimde başlayan bir merakın geleceğin tıbbına nasıl yön verebileceğinin güçlü bir örneğidir. 

Hikâyenin başlangıcında, ışığa tepki veren küçük algler var. Bu canlılardaki ışığa duyarlı proteinlerin araştırılması, sinir hücrelerinin etkinliğini kontrol etmek için yeni bir yol açtı. Genetik yöntemlerle hedef hücrelere bu proteinler ürettirildiğinde, uygun ışık hücrenin elektriksel etkinliğini değiştirebiliyor. Kullanılan proteine göre hücreyi etkinleştirmek veya baskılamak mümkün oluyor. 

Bu yöntemin asıl gücü, bilim insanlarının daha kesin sorular sorabilmesinden geçiyor. Bir davranış sırasında hangi hücrelerin çalıştığını görmek önemli ancak o hücrelerin davranışın oluşmasında gerçekten etkili olduğunu göstermek daha ileri bir adım oldu. Optogenetik, seçilmiş hücreleri ve bağlantıları kontrol ederek bu ilişkiyi sınama imkânı sundu. Böylece hastalıklarla bağlantılı sinir devreleri daha ayrıntılı biçimde araştırılabiliyor.

Hareketi yeniden mümkün kılmak

Parkinson araştırmaları bunun dikkat çekici örneklerinden biridir. Optogenetik sayesinde hareketin düzenlenmesinde rol oynayan sinir devreleri incelendi; farelerde yapılan deneylerde belirli devrelere müdahale edilerek Parkinson benzeri hareket belirtileri azaltılabildi. İnsanlarda aynı sonuçların elde edileceği henüz söylenemez. Ancak hareketi bozan devreleri daha iyi tanımak, gelecekte hangi hücrelerin ve bağlantıların........

© Forbes Türkiye