Okuma anlama, bir metindeki harfleri sese dönüştürmekten ibaret mekanik bir süreç değil; metnin satır aralarına sızma, yazarın niyetini okuma ve bilgiyi eski bilgilerle harmanlama sanatıdır.

Buraya dikkat!

“Sanatıdır.” dedik ki sanat ve sanatçı olmak emek, zahmet, sabır ister ve daha neler neler ister!

Emek vermeye, gayret etmeye, dertlenmeye, zahmet çekmeye niyetimiz olmalı öncelikle.

Bugün dünyada eğitimde söz sahibi ülkeler, okuryazarlığı bir “ders” değil, bir “yaşam becerisi” olarak tanımlıyorlar. Türkiye’deki akademik raporlar ve uluslararası sınav sonuçları “PISA, PIRLS”, öğrencilerimizin metindeki yüzeysel bilgiyi bulmada fena olmadığını, ancak o bilgiyi analiz etme, çıkarım yapma ve eleştirel değerlendirme konularında ciddi bir darboğaz yaşadığını gösteriyor.

Durum tespiti gayet açık ve açıklanabilir olarak karşımızda duruyor. Bizde okuma genellikle bir “şifre çözme” ve “test tekniği” olarak görülüyor. Başarılı ülkelerde ise bir “anlam inşa etme” sürecidir.

Dünyadaki somut uygulamalar, bu farkın metodolojik olarak nasıl hayata geçtiğini çarpıcı örneklerle ortaya koymaktadır. Singapur’un meşhur “Karşılıklı Okuma” yöntemini bir metin üzerinden inceleyelim.

“2050 yılına gelindiğinde, Grönland’daki buzulların erimesiyle deniz seviyesinin 20 santimetre yükseleceği öngörülüyor. Bu durum, sadece lüks otelleri değil, tarım havzalarını da sular altında bırakacak. Hükümetler karbon salınımı sözü verse de ekonomik büyüme hırsı bu vaatlerin önüne geçiyor.”

Singapur’da uygulanan bu yöntemde öğrenciler metne birer zihin işçisi gibi yaklaşarak onu dört farklı katmanda yeniden inşa ederler.

Sorgulayıcı grup, yazarın neden özellikle “lüks oteller” ve “tarım havzaları” gibi iki uç örneği yan yana getirdiğini tartışarak, burada zenginlerin konforu ile halkın temel hayatta kalma ihtiyacı arasında bilinçli bir kıyaslama olup olmadığını sorgular. Yazarın “ekonomik büyüme hırsı” ifadesini seçmesini, siyasetçilerin samimiyetine yönelik bir güven testi olarak ele alırlar.

Tahmin edici grup ise metindeki “tarım havzalarının sular altında kalması” ipucundan yola çıkarak, bir sonraki paragrafta muhtemelen pirinç ve buğday gibi temel gıdaların üretimindeki düşüşten ve bu durumun yoksul ülkelerde yaratacağı açlık krizinden bahsedileceğini mantıksal bir silsileyle öngörür.

Netleştirici grup, “karbon salınımı” gibi teknik bir terimi, güneşin altında pencereleri kapalı duran bir otomobilin içindeki havanın giderek ısınmasına benzeterek somutlaştırır. Arabanın içindeki egzoz dumanı dışarı çıkamayıp içeriyi nasıl pişiriyorsa, karbon gazlarının da dünyayı öyle ısıttığını günlük dille açıklar.

Son olarak özetleyici grup, tüm bu karmaşık verileri ayıklayarak metni “insanoğlunun kısa vadeli para kazanma tutkusu ile uzun vadeli nefes alma zorunluluğu arasındaki ölümcül çatışma” şeklinde en saf haline indirger. Bu süreçte öğrenci pasif bir alıcı olmaktan çıkarak, metnin anlamını bizzat kuran aktif bir inşaatçıya dönüşür.

Finlandiya’da ise okuma, “Disiplinlerarası Bağlantı” ile tüm derslere yayılmıştır. Bir sınıfta “Büyükannem, kışın en soğuk günlerinde bile pencereleri açıp odayı havalandırırdı. “Hava taze olmazsa, ateş de canlı yanmaz.” derdi, cümlesini okuyan öğrenciye; Fen dersinde oksijenin yanma tepkimesindeki rolü, Sosyoloji dersinde ise geleneksel........

© Fikir Kazanı