Türkiye’de Postkolonyalizm Anlatısı Ne Anlam İfade Eder?
Bu yazı, Kahramanmaraş'ta yayınlanan "Yitik Söz" dergisinin "Postkonyalizm Özel Sayısı" için kaleme alınmış makalemin bir kısmıdır.
Postkolonyal teori, özü itibarıyla bir “Sömürgeci/Sömürgeleştirilen” ikiliği üzerine inşa edilmiştir. Bu kuramsal çatı, Güney Asya, Sahra Altı Afrikası veya Latin Amerika gibi doğrudan fiziksel işgale uğramış, kurumsal yapısı yıkılmış, dili ve idari mekanizması sömürgeci güç tarafından sıfırdan kurgulanmış coğrafyalar için anlamlı bir çözümleme imkanı sunabilir. Ancak bu şablonun hiç böyle bir tecrübe yaşamamış olan Türkiye toplumu ve tarihi üzerine boca edilmesi, kavramsal bir anakronizm ve tarihsel bir çarpıtmadır.
Türkiye, ne Batı’nın sömürgesi olmuş bir “Doğu” ülkesidir ne de geleneksel postkolonyal terminolojinin “madun” (subaltern) kategorisine uyar. Türkiye Cumhuriyeti’nin tarihsel kökleri, sömürgeci güçlerin muhatabı olan büyük bir imparatorluk birikimine (Osmanlı) dayanır. Türk Modernleşmesi veya Tanzimat’tan Cumhuriyet’e uzanan hat; dışarıdan bir sömürgeci gücün zorlamasıyla değil, devletin kendi bekasını sağlamak ve küresel güç dengelerinde ayakta kalmak amacıyla geliştirdiği bir “öz-modernleşme” projesi, yerel bir devlet aklının kendi bilinçli tercihidir. Mustafa Kemal önderliğinde kurulan Türkiye Cumhuriyetinde yaşananlar da bir “dekolonizasyon” süreci olarak görülemez. Çünkü Osmanlı Devleti hiçbir zaman bir sömürge olmamıştır. Milli mücadele, dekolonizasyon amacıyla yapılmış bir savaş değil bağımsız bir devletin egemenlik hakkını koruma savaşıdır.
Şüphesiz Selim Deringil (2003) ve Fatma Müge Göçek (2014) gibi akademisyenlerin işaret ettiği üzere; Geç Osmanlı’nın Düyun-u Umumiye ile finansal açıdan bağımlı kılınması, 'yarı-sömürge' konumuna sürüklenmesi veya merkezin taşraya bakışında beliren 'ödünç alınmış kolonyalizm' pratikleri akademik olarak göz ardı edilemez. Ancak bu iktisadi ve bürokratik sıkışmışlık nüansı, Türkiye’yi klasik anlamda toprakları işgal edilip kurumsal hafızası sıfırlanmış bir Batı sömürgesi yapmadığı gibi, Cumhuriyet’in devlet inşa sürecini de basit bir dekolonizasyon anlatısına indirgemeye........
