Futbolun büyük hikayeleri çoğu zaman oyuncuların, antrenörlerin, gollerin ve kupaların etrafında anlatılır. Kimin kazandığı, kimin kaybettiği, kimin tarihe geçtiği, kimin o tarihin kenarında unutulduğu konuşulur. Oysa oyunun belleğinde en az insanlar kadar güçlü başka tanıklar da vardır: Stadyumlar. Onlar konuşmaz, yazmaz, kendini anlatmaz. Fakat insan kalabalıklarının sesi, güneşin çime düşüşü, tribünlerin uğultusu, koridorlarda biriken gerilim ve sahaya çıkan futbolcunun boğazına oturan o ilk bakış, zamanla onların duvarlarına siner. Bu yüzden her stat aynı değildir. Kimi sadece maç oynanan bir yapıdır; kimi ise oyunun kaderine karışmış bir hafıza mekanına dönüşür.

Azteca tam olarak böyle bir stadyumdur. Onu diğer büyük statlardan ayıran şey, kapasitesi ya da mimarisiyle sınırlı değildir. Avrupa’da daha gösterişli, daha modern, daha teknolojik yapılar vardır. Amerika’da daha büyük bütçelerle inşa edilmiş dev kompleksler bulunur. Körfez ülkelerinde yeni çağın mühendislik gösterisi sayılabilecek stadyumlar yükselmiştir. Ama Azteca’nın başka bir ağırlığı vardır. Çünkü orada futbol, tarihin akışına birkaç kez doğrudan temas etmiştir. Sanki bu oyun, kendi mitolojisini yazmak için defalarca aynı adresi seçmiştir.

Bir stadyumun efsane olabilmesi için büyük maçlara ev sahipliği yapması yetmez. O maçların hafızaya nasıl yerleştiği de önemlidir. Azteca’nın büyüsü biraz burada başlar. 1970’te Brezilya’nın dünya futboluna bıraktığı en parlak imgelerden biri orada tamamlandı. Pelé’nin kupayı kaldırdığı an, Brezilya’nın şampiyonluğundan öte, futbolun estetik bir vaat olarak kendini yeniden kanıtladığı andı. O Brezilya, futbolun kazanmak için oynanabileceğini, ama kazanırken insanın gözünü ve ruhunu da doyurabileceğini göstermişti. Topun ayağa yakıştığı, pasın bir nezaket biçimine dönüştüğü, hücumun neredeyse müzikal bir düzene kavuştuğu bir takımdı. Azteca da o takımın arka planı değil, sahnenin aktif bir parçasıydı.

Maradona’nın gölgesi, Pelé’nin ışığı

Sonra 1986 geldi. Futbol tarihinde tek bir maçın içine bu kadar fazla anlamın sığdığı az görülür. Arjantin ile İngiltere arasındaki karşılaşma, iki takımın çeyrek final mücadelesinden ibaret değildi. Yakın geçmişte yaşanmış bir savaşın gölgesi tribünlerden sahaya düşüyordu. Maradona’nın iki golü de bu yüzden sadece teknik açıdan değil, sembolik açıdan da olağanüstü bir ağırlık kazandı. İlki kurnazlığın, ikincisi dehanın golüydü. Biri futbolun hileyle, öfkeyle, intikam duygusuyla kirlenmeye açık tarafını; diğeri aynı oyunun tek bir insan bedeninde........

© Evrensel