Bir şirketin ya da markanın değerini, artık sadece tüketicinin zihnindeki algıyla ölçmek yeterli olmayacak. Yapay zekâ asistanlarının, satın alma botlarının ve otonom sistemlerin veri tabanlarındaki “puanlar” da belirleyici olacak.

 Şüphesiz ki bu dönüşüm muazzam bir ticari verimlilik vaat ediyor. Ama, madalyonun bir de karanlık yüzü var. Ekonomik kararların insandan algoritmalara devredilmesi, sistemik riskleri de beraberinde getiriyor.

       Klasik ekonomi kitaplarını, tozlu teorileri ve insan odaklı pazarlama stratejilerini bir kenara koyun. Çünkü yüzyıllardır üzerine medeniyetler kurduğumuz, arz-talep dengeleriyle oynadığımız ve reklamlarla yönlendirdiğimiz insan (Homo Economicus) artık piyasanın tek hâkimi değil.

Muazzam bir hızla yeni bir aktör devreye giriyor. Üstelik bu aktörün ne duyguları var ne de etkileyecek bir kalbi. Kararları da insan gibi çoğunlukla “irrasyonel” değil. Karşımızda, ekonomi tarihinin en büyük paradigma kırılması duruyor. Algo Economicus ve Makine Müşteriler (Machine Customers).

Bu artık bir öngörü de değil üstelik. Kurulmakta olan bir altyapı. Üç ayrı dev, neredeyse eşzamanlı olarak, makinelerin kendi adına ödeme yapmasını sağlayan protokolleri yayımladı. Google'ın 60'tan fazla ortakla (Mastercard, PayPal, American Express) duyurduğu “Agent Payments Protocol”, OpenAI ile Stripe'ın birlikte geliştirdiği “Agentic Commerce Protocol”, Visa'nın Cloudflare'le kurduğu “Trusted Agent Protocol” bu büyük dönüşümün kanıtları.

Nesnelerin Ticareti (Thing Commerce), otonom bir aracın piyasadaki yüzlerce sigorta poliçesini saniyeler içinde tarayıp, insan sahibinin ruhu bile duymadan en optimize sözleşmeyi kendi dijital cüzdanıyla satın alması demek. Ya da akıllı bir üretim tesisinin, azalan hammaddeyi tedarik zincirindeki karbon ayak izi en düşük, lojistik riski en az alternatiften bulup ödemesini kendi kendine........

© Ekonomim