Tarım-gıda sistemlerinde kadınların katkıları hâlâ yeterince değer görmüyor. Seçilen kadınların çalışmaları pazara erişimi genişletiyor, gıda güvenliğini güçlendiriyor, geleneksel ve yerel bilgiler ile doğal kaynakları koruyor ve kırsal topluluklar için istihdam ve eğitim fırsatları yaratıyor.

              Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) bu yıl ilk kez “Tarım-Gıda Sistemleri ve Kırsal Kalkınmada 100 Kadın Kahraman” seçimi gerçekleştirdi. Seçilen 100 kadın kahraman arasında Türkiye’den de Sevgi Kütüz yer aldı.

Birleşmiş Milletler, 2026 yılını “Uluslararası Kadın Çiftçi Yılı” ilan etmişti. “Tarım-Gıda Sistemleri ve Kırsal Kalkınmada 100 Kadın Kahraman”ın seçilmesi de bu kapsamda gerçekleştirildi. Toplamda 131 üye ülkeden 609 kadın için yapılan adaylık başvuruları değerlendirildikten sonra 100 ülkeden 100 kadın kahraman seçildi. Seçilen kadın kahramanlar 15 Ekim Dünya Çiftçiler Günü öncesinde açıklandı.

Gıda ve Tarım Örgütü (FAO)’ya göre kadınlar, dünya tarım iş gücünün önemli bir bölümünü oluşturuyor. Üretimden işlemeye, dağıtımdan ticarete kadar tarım-gıda değer zincirinin her aşamasında vazgeçilmez bir öneme sahip olan kadınlar, hane halkı gıda güvenliği ve beslenmesinde büyük rol oynuyor.

Tarım-gıda sistemlerinde çalışan kadınların oranı küresel olarak yüzde 40 seviyesinde olmasına rağmen katkıları hâlâ yeterince değer görmüyor. Çalışma koşulları genellikle daha güvencesiz; düzensiz, kayıt dışı, yarı zamanlı, düşük ücretli, emek yoğun ve son derece kırılgan. Toprak, finansman, teknoloji, eğitim, yayım hizmetlerine erişim ve her düzeyde karar alma süreçlerine katılım da dâhil olmak üzere sistemik engellerle karşılaşmaya devam ediyorlar.

Türkiye’de tarım sektöründe 5 milyon kişi çalışıyor. Bu 5 milyonun da yaklaşık 2 milyonu kadın. Fakat Çiftçi Kayıt Sistemi’ne kayıtlı kadınların oranı sadece yüzde 15. Gelirden aldıkları pay, yönetim hakkından aldıkları pay yok denecek kadar az.

 Kadın kahramanlar nasıl seçildi?

FAO’ya göre seçilen kadınlar tarım-gıda değer zincirinin her aşamasından gelmekte ve çok çeşitli rol ve geçmişleri temsil etmektedir. Çalışmaları, pazar erişimini genişletmiş, gıda güvenliğini güçlendirmiş, geleneksel ve yerel bilgileri korumuş, doğal kaynakları korumuş ve kırsal topluluklar için istihdam ve eğitim fırsatları yaratmıştır. Seçilenler, hem bireysel başarıyı hem de kapsayıcı tarım-gıda sistemleri dönüşümüne yönelik ortak bir bağlılığı yansıtmaktadır.

“Kırsalda 100 Kadın Kahraman”ın seçim süreci ile ilgili FAO’dan yapılan açıklama özetle şöyle: “Seçim süreci, geniş üye katılımını, coğrafi dengeyi, şeffaflığı ve tutarlılığı sağlamak üzere tasarlandı. Başvuru çağrısı tüm FAO üyeleriyle paylaşılmış ve ayrıca her üyeye doğrudan iletilmiştir; her ülke için izin verilen maksimum başvuru sayısı nüfus büyüklüğüne göre belirlenmiştir. Toplamda 131 üye ülke 609 adaylık başvurusunda bulunmuştur.

Tüm adaylıklar öncelikle başvuru şartlarına ve her ülkeye tahsis edilen kotaya uygunluk açısından incelendi. Uygun başvurular daha sonra FAO üst yönetimi tarafından değerlendirildi ve sıralandı. Adaylar, Üst Yönetim Kurulu üyelerinden alınan en yüksek sayıda tercihe göre, seçilecek maksimum aday sayısına saygı gösterilerek kısa listeye alındı.

Seçilen adaylar daha sonra üst düzey yöneticiler tarafından iki tur görüşmeyle değerlendirildi. Bu görüşmeler, nihai grubun genel kalitesini, dengesini ve temsil edilebilirliğini sağlamak için ek bir değerlendirme düzeyi sağladı. Seçilen adayların nihai listesi daha sonra Üst Düzey Yönetim Komitesi tarafından onaylandı ve ardından başarılı adaylara seçimleri resmen bildirildi.”

 Türkiye’nin kahramanı moringa üreticisi Sevgi Kütüz

Sevgi Kütüz, Gaziantep’teki Moringantep Girişimci Kadınlar Üretim ve Kalkınma Kooperatifi’nin yönetim kurulu başkanı ve kadın öncülüğünde tarımsal girişimciliğin öncü savunucularından biridir. 2017 yılında moringa (ana vatanı Hindistan olan, yapraklarından tohumuna, kabuğundan köküne kadar her bölümü tüketilebilen ve halk arasında "mucize ağaç" olarak bilinen şifalı bir bitki) yetiştiriciliğine başlamasından bu yana, Türkiye’nin ilk ticari moringa işletmesinin geliştirilmesine öncülük ederek, onu çeşitli gıda, sağlık ve kozmetik ürünleriyle ulusal çapta tanınan bir markaya dönüştürmüştür.

Üretim, işleme, markalaşma ve pazarlamayı entegre eden kadın merkezli bir model aracılığıyla, tarımsal inovasyonu ve katma değeri teşvik ederken kırsal kesimdeki kadınlar için ekonomik fırsatları genişletmiştir.

2023 depreminde ağır kayıplar yaşamasına rağmen, topluluğunu ve yerel çiftçileri desteklemeye devam ederek, direnç, dayanışma ve liderlik sergilemiştir. Çalışmaları, Moringantep’i Türkiye’de kadınların güçlendirilmesi, kırsal kalkınma ve sürdürülebilir tarım-gıda girişimciliğinin önde gelen bir örneği hâline getirmiştir.

 Peru’dan tarımsal biyoçeşitliliği koruyan Rita Parcco Pumapillo

Rita Parcco Pumapillo, Peru’nun Apurímac bölgesinden kırsal bir lider ve tarımsal biyoçeşitliliğin koruyucusudur.........

© Ekonomim