Canlı Yayın Tekrarları

Popüler Kültür Tiyatro Sinema Müzik

Tezer Özlü’nün Yaşam Özeti: Çocukluğun Soğuk Geceleri*

İB İsmail Biçer · 23 Ağustos 2026 • 7 Dakika 38 Saniye · 0 yorum

“Tüm zirvelerde sessizlik,

Tek bir ağaç bile solumuyor,

Kuşlar ormanda susuyor,

Yakında sen de gömüleceksin sessizliğe”

“Edebiyatımızın gamlı prensesi” olarak adlandırılan Tezer Özlü, yakalandığı göğüs kanseri nedeniyle 43 yaşında (18 Şubat 1986’da Zürih’te) yaşama veda etmiş olsa da, kısacık ömrüne azımsanmayacak sayıda eserler sığdırmıştır.

“Fortuna” adlı ilk öyküsü 1963’te Yeni İnsan dergisinde yayımlanan Tezer Özlü, bazı çalışmalarında Tezer Sümer, Tuncay Gökmen; sinema yönetmeni Erden Kıral’la evli olduğu yıllarda da Tezer Özlü Kıral imzalarını kullanmıştır.

Yazın dünyamıza özgün çalışmalar armağan eden Demir Özlü ile Sezer Duru’nun kardeşi olan Tezer Özlü, Ankara’da yaşadığı yıllarda özel firmalarda ve kamu kurumlarında çevirmenlik yapmış, 1981’de sanatçı bursuyla Berlin’e gitmiştir. Bu Tezer Özlü’nün ilk yurt dışı çıkışı değildir. Daha önceki yıllarda Paris’te de bulunmuştur.

Berlin’de bulunduğu sırada Bir İntiharın İzinde adını taşıyan “anlatı” türündeki eserini Almanca olarak yayımlamış, bu eser 1983’te Marburg Edebiyat Ödülü’ne değer görülmüştür. [Bu eserin Türkiye’deki okurla buluşması Yaşamın Ucuna Yolculuk adıyla, 1984 yılında gerçekleşir.]

Özlü’nün tek romanı olan Çocukluğun Soğuk Geceleri, 1980 yılında okurla buluşur. Hayattayken yayımlanan öyküleri Eski Bahçe (1978) ve Eski Bahçe-Eski Sevgi (1987) adlarını taşıyor. Diğerlerine gelecek olursak; ölümünden sonra kardeşi Sezer Duru ve dostu yazar Ferit Edgü tarafından yayıma hazırlanan bu yapıtlar Kalanlar (Düzyazı, 1990), Zaman Dışı Yaşam (Senaryo, 1998), Her Şeyin Sonundayım (Ferit Edgü’ye Mektuplar, 2010), Yeryüzüne Dayanabilmek İçin (Düzyazı, 2014) adlarını taşıyor. Tezer Özlü’den Leyla Erbil’e Mektuplar ise, Leyla Erbil tarafından hazırlanmış, ilk baskısı 1995’te gerçekleşmiştir. Tüm bunlar arasına, Tezer Özlü’nün büyük bir titizlikle dünya edebiyatından okurumuza armağanı olan çevirileri de dâhil etmek gerekir: Yaban Çiçekleri (Ingmar Bergman, 1965),  Aynadaki Gibi (Ingmar Bergman, 1967), Fotoğrafta Kadın da Var (Heinrich Böll, 1971), Bir Bolşeviğin Anıları (Ossip Piatnizki, 1978).

Farklı tarihlerde Almanya, Hollanda, Yunanistan ve Fransa’da baskıları gerçekleşen Çocukluğun Soğuk Geceleri, dört bölümden oluşuyor: “Ev”, “Okul ve Okul Yolu”, “Léo Ferré’nin Konseri”, “Yeniden Akdeniz.” Tüm bu bölüm başlıkların gösterdiği bir şey var: Otobiyografik tarzı içeren romanın, Tezer Özlü’nün çocukluğundan ölümüne kadar olan sürecin özet boyutunda işlenmiş olması.

Yaşamı boyunca manik depresif (tıptaki adıyla bipolar bozukluk) adı verilen ruhsal hastalıkla mücadele eden, farklı kliniklere yatarak tedavi gören, bu durum  karşısında sıklıkla  “Bugünlerde sokağa çıktığımda kendimi yaşamın, çağın, kentin, insanların, her şeyin dışında buluyorum.” şeklinde özetleyen Tezer Özlü, toplumsal normlara olan derin yabancılaşmasını (sancılarını), saplantılarının yarattığı acıları Çocukluğun Soğuk Geceleri’nde cesur bir şekilde dile getiriyor.

Babası ve annesinin eğitimci olmaları nedeniyle Kütahya’nın Simav ilçesinde dünyaya gelmiş, neredeyse memleketin her köşesini çocukluk yıllarında dolaşmış Özlü’nün İstanbul’daki ilk adresi, Fatih semtidir. Akrabalarının çoğunlukta olduğu ve aralarında sürekli kavgaların çıktığı eski bir binada oturan aile, maddi sıkıntılar yaşamış; burada kendini kafeste hisseden Tezer Özlü’nün ruhsal sorunları günden güne derinleşerek, intihara kalkışmasına neden olmuştur.

O yıllarda kız ve erkek olmak üzere, rahibeler eşliğinde eğitim veren iki ayrı okuldan  Avusturya Kız Lisesi’nde eğitim alan Tezer Özlü’nün ergenlik yılları sosyalleşmesine, gösterişli semtlerin yaşantılarını tanımasına kapı aralar. İlk duygusal ilişkileri de, bu yıllara denk düşer.

 “(…) Cumartesileri kabarık, kolalı jüponlar giyip kentin yeni oluşan, daha zengin mahallerindeki lokallere dans etmeye gidiyoruz. Buralarda küçük masa başlarında birkaç içki içerek oturuyoruz. Orkestrada ya da plaklarda günün moda şarkıları çalınıyor. Romantik İtalyan şarkılarını çok seviyoruz. Taşra........

© Edebiyat Burada