Beklentiler asansörle çıkıyor, merdivenle iniyor
Amerikan Merkez Bankası Fed Eylül ayında 2023’ten bu yana ilk kez faiz artırırken Avrupa Merkez Bankası ECB de yılın ikinci artışına gitti. Bir yıl önce piyasalar indirimlerin ne zaman başlayacağını tartışıyordu. Bugün ise gündemde ilave artış senaryoları gündemde.
Bu dönüşün arkasında yatan önemli bir etmen Orta Doğu’daki savaş sonrası artan petrol ve enerji fiyatları. Nisan’da 138 dolarla zirve yapan Brent petrolün yıl ortalaması 95 dolar civarında. Benzin fiyatlarındaki artışla ABD’de yıllık enflasyon %3.7’ye, euro bölgesinde %3.8’e yükseldi.
Faiz artışları her ne kadar petrol fiyatlarını düşüremeyecek olsa da, Merkez Bankalarının yine de faiz artırmasının nedeni beklentileri kontrol etme çabasından kaynaklanıyor. Zira merkez bankacıları asıl kaygılandıran petrol şokunun kendisi değil, bu şokun hanehalkı ve şirketlerin beklentilerine yerleşmesi. Benzin fiyatları bir noktada gerileyecektir. Ancak fiyatların sürekli artacağı düşüncesi yerleşirse ücret talepleri, fiyatlama ve tasarruf kararları buna göre şekillenir ve geçici bir şok kalıcı enflasyona dönüşür. Fed ve ECB’nin bugünkü faiz artışlarını bu riske karşı alınmış bir sigorta olarak okumak gerekiyor.
Gelişmiş ülkelerin burada önemli bir avantajı var: beklentiler uzun yıllardır %2 civarında çıpalı olduğu için bir şok geldiğinde beklentiler hareketleniyor ama çıpadan temelli kopmuyor. Türkiye’de ise beklentiler zaten oldukça zayıf bir çıpa ile sallantıda olduğundan benzer bir şok çok daha derin ve kalıcı izler bırakabiliyor. Koç Üniversitesi Hanehalkı Enflasyon Beklenti Anketi’nin (KUHIES) Ekim sonuçları bu tespiti destekliyor.
Şok geride kaldı, izi kaldı
Eylül’deki fon sarsıntısının hemen ardından sahaya çıkan anketimizde 12 ay sonrasına ilişkin enflasyon beklentisi bir ayda 3 puan artarak G’ye yükselmişti. Bu, Nisan 2025›ten bu yana gözlemlediğimiz ilk artıştı. Ekim›de olayın ilk şoku geride kalmasına rağmen beklenti G’de sabit kaldı. Geçmiş 12 aya dair enflasyon hissiyatı ise manşet enflasyondaki düşüşe paralel olarak U’ten S’e geriledi. Başka bir deyişle, hanehalkı fiyat artışlarının yavaşladığını hissediyor ama geleceğe dair beklentisini henüz aşağı çekmiyor. İki ardışık ankete katılanlarda beklentinin F›dan D›e gerilemesi kısmi bir iyileşmeye işaret etse de genel tabloda Eylül›deki sıçrama Ekim›de geri alınmadı.
Bozulma yalnızca kısa vadeli beklentilerle sınırlı değil. Önümüzdeki üç yıl için ortalama @ ve üzerinde enflasyon bekleyenlerin payı Eylül’deki yüksek seviyesini koruyor.........
