Ramazan Topraklı yazdı;

TDVİA: Tarih ve II. Kılıcaslan Maddesi

Bu makalenin amacı, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ndeki [TDVİA] tarihle ilgili bazı makaleler hakkındadır. Zira yaklaşık 500 yıl önce Göller Bölgesi ve bilhassa Eğirdir ve Beyşehir göllerinde vukûbulan coğrafî değişim bilinmediği için birçok hata yapılmıştır Bunlardan biri de Abdülkerim Özaydın’ın kaleme aldığı Sultan II. Kılıcaslan maddesidir. Bu maddede zikredilen Kütahya, Philadelphia [Alaşehir], Denizli, Kırkağaç, Bergama, Edremit, Antalya, Sublaion [Homa], Lampis [Dazkırı] ve Menderes bugün bildiğimiz yerler değildir. Prof. Özaydın, bu isimler ve Bizans-Selçuklu hududu konusunda yanılmaktadır.

Açar Kelimeler: TDVİA, Abdülkerim Özaydın, Kütahya, Alaşehir, Denizli, Kırkağaç, Bergama, Edremit, Sublaion, Lampis

1074 yılında Rum’a yönelen Kutalmışoğlu Süleymanşah, Konya Gevele kalesini aldı. Bizans’a verdiği yardıma karşılık da, bir antlaşmayla Yalvaç [Antakya: Alaşehir], Eğirdir [Laodikya, Lâdik], Efes [Apasa, Arzawa], Barla [Eski Tralleis, Sart], Apameia [İzmir], Uluborlu [Sozopolis], Küçük İznik’i [Uluğbey, İlegüp, Lampe] fethetti [1075]. 1080’de de Bursa-İznik’i fethetti. Süleymanşah 1084’de Bizans Askerî yolunu takiple Kemer Boğazı’na, oradan da Beyşehir, İbradı ve Selukule [Seleukeia]  yoluyla Side’ye [Eski Antalya] indi. Oradan da gemiyle Hatay-Antakya’yı fethe gitti. Bu arada İznik’i Ebu’l-Kasım, Uluborlu-Senirkent ovasını Muhammed İlhan, Eğirdir ve Hoyran gölleri ile Menderes nehri ve sahilleri Çaka, Gelendost ovasını Tanrıvermiş ve Barak, Yalvaç’ı Yalavaç beylere emanet etti. Bu beyler arasında Kundanlı ovası kumandanı Kundan Bey ile Alp Kara [Monolykos] da olabilir. Süleymanşah, 1086’da intihar etti; iç organları, kanı, canı Mezar-ı Türk, na’şı ise Halep kapısında defnedildi.

1097 Haçlı seferinde Bursa-İznik, Eskişehir, Yalvaç, Efes, Eğirdir, Barla, İzmir [Apameia], Mikra İznik, Bolvadin elden çıktı; Bolvadin ve Yalvaç’ın şarkına atıldık. Kaybettiğimiz bu yerleri alabilmek için Şarkîkaraağaç ile Eğirdir- Uluborlu arasında tam iki asır Bizans ile savaştık. Bu harplerde zikredilen yerleri, bu bölgede aramak gerekir. 

Yanlış yerleştirilen isimler

Antalya: Uluborlu, Kütahya ve Dorylaion Selçuklu hâkimiyetine geçti; Denizli ve Antalya kuşatıldı [576/1180].  Burada söz konusu olan Denizli. Eğirdir, Antalya ise Eski Antalya veya Side olmalıdır.

Bergama: 1170 Türkmen akınları Denizli, Kırkağaç, Bergama ve Edremit’e kadar uzanıyordu (Süryani Mikhail, III, 369). 1174 Türkmen saldırılarının devam etmesi ve Denizli, Bergama, Edremit’e kadar ulaşması üzerine Manuel, Sultanı antlaşma şartlarına uymamakla suçladı. Söz konusu Denizli- Eğirdir, Kırkağaç [Kliara]- Yalvaç Yukarıtırtar, Bergama- Yalvaç Gaziri Adasındaki kent [Akça Kilise], Edremit ise Yalvaç Aşağıtırtar köyündeki kenttir [bk.Har.2].

Edremit: Asya veya Anatolikon eyaletindeki Yalvaç Aşağıtırtar köyü yerindeki kent

Khoma [Homa]: Sultan Kılıcaslan imparatora bir defa daha barış teklifinde bulundu. Manuel reddetti. Bu yer Çivril-Homa [yeni Gümüşsu] köyüdür. Bunun üzerine Kılıcaslan, ordusunu. Miryokefalon kalesinin yakınlarında Eğirdir gölünün kuzeyindeki Tzibritze Geçidi’nin en dar yerine yerleştirdi. İşte burası Yenice Derbendi’dir.

Khoma [Sublaion], Uluborlu şarkında, Lampe’de ve Orta Menderes’in kaynakları yakınındadır [bk.Har.1]. Bu kale Senirkent-Garip [Garp] köyü ile Kemer Boğazı arasındadır. Özaydın Hoca, “Manuel, Khonai [Honaz], Lampis [Dazkırı], Dinar, Sozopolis [Uluborlu] üzerinden Homa ve yıkık Miryokefalon kalesine doğru ilerledi” derken Lampis’i yanlış, Khoma’yı doğru yerleştirmiştir. Hâl böyleyken “Miryokefalon Savaşı’nın cereyan ettiği mevki konusunda çeşitli görüşler ileri sürülmüştür” demesi şaşırtıcıdır. Aynı tesbiti “Sublaion, Uluborlu’nun şarkındadır” derken, O. Turan da yaptı [1998: 214]. Bu iki tarihçi haricinde –kendim de hariç- herkes, Sublaion, Çivril-Homa demiş ve büyük hata etmiştir. Turan ve Özaydın’ın tespitlerini Kinnamos’un [2001: 211-213] kaydıyla yorumlarsak, Uluborlu kalesi şarkında Lampe ve Menderes var demektir. Bu nehir, Osmanlı Arşiv belgesinde; Kemer Boğazı’ndaki “Yenice Köyü Köprüsü” ile geçilen Hoyran ve Eğirdir gölleri arasındaki ırmaktır [bk. Pîrî Reis haritası]. Matematikte bu kabil akıl yürütmeye ispat deniyor. 2025’te Byzantinische Zeitschrift adlı ünlü dergide “The Importance of Sozopolis Fortress in Determining the Location of the Battle of Myriokephalon” adlı bir makale neşreden genç biri, “Matematik ispat nedir” bilmediği için olacak, “Miryokefalon........

© Dikgazete.com