Dünya yaşlanıyor.

Hem de hiç olmadığı kadar telaşsız, kararlı, kimseye danışmadan.

Sayılar düşüyor, doğumlar azalıyor, nüfus duraklıyor. Devletler panikte, istatistikler alarmda, teşvikler havada uçuşuyor. Ama dünya, kendi ritminde yaşlanmaya devam ediyor.

Bu bir nüfus krizi değil yalnızca. Bir çağın ruh hali. İnsanlar artık “nasıl yaşarız” sorusundan önce, “niye devam edelim” diye düşünüyor. İnsaoğlu belki de ilk kez “devam etmeyi” sorguluyor. Daha uzun yaşama imkanına sahip olduğumuz bir çağda daha az çoğalıyoruz. Daha çok imkâna sahipken, daha az cesuruz.

Çocuk sahibi olmamak bir tembellik değil yalnızca; çoğu zaman bir tereddüt, bir sezgi, hatta bir itiraz.

Bu yazı, azalan nüfustan çok eksilen umut ve insanlığın yön arayışı üzerine. Azalan nüfusun sahiden de bir felaket mi, yoksa insanlığın kendine verdiği geç kalmış bir mola mı olduğu üzerine… Çünkü belki de dünya küçülmüyor; biz, ilk kez durup düşünüyoruz.

Rakamların dili de aynı hikâyeyi anlatıyor. Üstelik tek bir ülkenin, tek bir kültürün değil, neredeyse bütün dünyanın ortak hikâyesi bu. 1960’larda kadın başına ortalama doğurganlık oranı beşti. Yani dünya, kendini çoğaltmakta tereddüt etmiyordu. 1990’lara gelindiğinde bu sayı 3.3’e düştü. Bugün ise 2.2 civarında. Kritik eşik 2.1. Bunun altı, nüfusun kendini yenileyemediği anlamına geliyor.

Bugün konuştuğumuz şey bir “yavaşlama” değil, bir yön değişikliği. Sekiz milyara yaklaşan dünya nüfusunun 10 milyara ulaşmadan durması ihtimali, ciddi bir senaryo olarak masada. Yüzyılın ikinci yarısında ise küresel nüfusun gerilemeye başlaması şaşırtıcı olmayacak. Elbette bu gidişatı tersine çevirebileceğini düşünenler var. İsveç örneği sıkça anılıyor. Sosyal devlet refleksiyle verilen teşvikler, bir süreliğine doğurganlıkta toparlanma yaratmıştı. Ama orada bile sağlıklı ve dengeli bir nüfus yapısından söz etmek artık zor. Üstelik göçle yamalanan demografiler, başka toplumsal çatlaklar yaratıyor. Sayı artıyor belki; ama toplumun dokusu inceliyor.

Türkiye’ye baktığımızda tablo daha çarpıcı bir süreklilik sunuyor. TÜİK'in yaptığı araştırmaya göre, 2001 yılında toplam doğurganlık hızı 2.38’di. Yani nüfus kendini yenileyebiliyordu. 2014’ten itibaren ise kesintisiz bir düşüş başladı. O yıl 2.19’a indi. 2015’te 2.16, 2016’da 2.11, 2017’de 2.08… 2018’de kritik eşik olan 2’nin altına düşüldü. Sonrası daha da belirgin bir gerileme. 2019’da 1.89, 2020’de 1.77, 2021’de 1.71, 2022’de 1.63, 2023’te 1.51 ve 2024’te 1.48. Bu rakamlar ani bir çöküşe değil; toplumsal bir kararın ağır ağır olgunlaşmasına işaret ediyor.

Bir zamanlar devlet eliyle nüfus kontrolünün tartışıldığı bu ülkede, bugün çocuk yapmayanlar hedef tahtasına oturtuluyor. Ama bu çelişki tesadüf değil. Çünkü devlet aklı hızla yön değiştirebilir; insanın iç dünyası o kadar hızlı ikna olmaz. İnsanlar çağrıları duymuyor değil. Sadece artık aynı geleceği hayal etmiyorlar.

Dünyanın geri kalanı da çok farklı bir yerde değil. Çin’de doğurganlık oranı 1’e kadar düştü. Tek çocuk politikası çoktan kaldırıldı, hatta üç çocuğa izin verildi fakat sonuç değişmedi. Avrupa’nın büyük bölümünde oranlar Türkiye’den bile düşük. Almanya’da 1.46, İtalya ve İspanya’da 1.2 civarında.

Bir uçta ise Uzak Doğu var. Güney Kore’de doğurganlık oranı 0.7’lere kadar indi. Bu, insanlık tarihinin gördüğü en düşük seviyelerden biri. Buna rağmen göç reddediliyor. Çünkü bu toplumlar, nüfus açığını dışarıdan kapatmak yerine, küçülmeyi kendi iç dinamikleriyle yaşamayı tercih ediyor.

İnsanlık aynı anda, farklı coğrafyalarda, farklı gerekçelerle ama aynı yönde ilerliyor. Daha az olmak pahasına, daha çok düşünerek.

Bugün dünyada nüfus artışının hâlâ sürdüğü iki ana hat var; Afrika ve Ortadoğu merkezli Müslüman toplumlar. Nijerya gibi ülkelerde doğurganlık oranları hâlâ dörtlerin........

© Cumhuriyet