Öğretmenler, Cumhuriyet sizden fikri hür, vicdanı hür, irfanı hür nesiller ister” Mustafa Kemal Atatürk (Hâkimiyet-i Milliye: 26.08.1924)

Mustafa Kemal Atatürk her Türk gencinin sahip olması gerektiğini düşündüğü vasıfları belirleyen yukarıdaki sözleri 25 Ağustos 1924 tarihinde Ankara’da toplanan Muallimler Birliği Kongresi’nde öğretmenlere hitaben söylemişti.

Atatürk’ün bu sözü, yalnızca bir eğitim hedefi değil, aynı zamanda modern bir toplumun felsefi temellerini özetleyen güçlü bir düşünce çerçevesiydi. Çünkü “Fikri hür, vicdanı hür, irfanı hür” ifadesi, üç katmanlı bir özgürlük anlayışına işaret eder:

1. Fikri hür: Akıl ve eleştirel düşünce özgürlüğü

Yani bireyin düşüncelerini dış baskılardan bağımsız olarak oluşturabilmesi. Dogmalara, otoritelere veya geleneklere körü körüne bağlı olmayan; sorgulayan, analiz eden ve gerektiğinde itiraz edebilen bir akıl. Bu, Aydınlanma felsefesinin temelidir. Kant’ın “Aklını kullanma cesareti göster” çağrısıyla örtüşür. Atatürk, Cumhuriyetin ancak eleştirel düşünebilen bireylerle ayakta kalabileceğini görmüştü.

2. Vicdanı hür: Ahlaki özerklik

Vicdan özgürlüğü, bireyin doğru ile yanlışı dışarıdan dayatılan kurallara göre değil, kendi etik muhakemesiyle belirlemesidir. Bu, bireyi yalnızca yasa ile değil, içsel bir sorumlulukla hareket eden bir varlık haline getirir. Böyle bir insan, çoğunluğun veya gücün değil, adaletin yanında durabilir. Bu yönüyle Atatürk’ün yaklaşımı, evrensel insan hakları düşüncesiyle de kesişir.

3. İrfanı hür: Bilgiye ve öğrenmeye açık zihin

“İrfan”, yalnızca bilgi değil, bilgeliği de içerir. İrfanı hür olmak, öğrenmenin sınırlarını ideolojik veya kültürel kalıplarla daraltmamak demektir. Bilimi rehber almak ama aynı zamanda farklı düşüncelere açık olmak... Bu, statik değil sürekli gelişen bir zihniyeti ifade eder. Atatürk’ün “Hayatta en hakiki mürşit........

© Cumhuriyet