19. yüzyılda felsefe, sosyoloji, siyaset bilimi, ekonomi, tarih alanlarında disiplinlerarası çalışmalar yapan Karl Marks, ekonomik temelin üstyapıyı belirlediğini savunmuştu.

Ekonomik temel, feodalizm, kapitalizm, sosyalizm gibi ekonomik üretim biçimlerinden oluşur; üstyapı da bir devletin ve ülkenin siyasi, idari, bürokratik, askeri, polisiye, yasal, kültürel yapısıdır.

Marks’a göre ekonomik temelden bağımsız olarak üstyapıyı anlamak, çözümlemek ve değiştirmek olanaklı değildir.

Evrendeki, doğadaki, insandaki ve toplumdaki olaylar ve hareketler, tek nedene indirgenmeden, çoklu nedensellik bağlamında meydana geldiği için, ekonomik temel tek başına üstyapıyı belirlemediği için, ekonomik temel ile üstyapının arasında karşılıklı bir etkileşim ve nedensellik ilişkisi de geçerli olduğu için, Marks’ın bu konuda yanıldığı söylenebilir.

Ancak Marks, indirgemeci yaklaşımına rağmen, ekonomik temelin üstyapıyı belirleyen etkenlerden birisi olduğu konusunda bir bilincin gelişmesine öncülük etmiştir.

Son haftalarda savaşla birlikte gündeme gelen İran konusunun, ekonomik ilişkiler ve ekonomik yapı bağlamında da ele alınması gerekmektedir.

Bugün ABD ve İsrail emperyalizminin hedefinde olan İran’ın yakın geçmişini, ekonomik gerçeklerden bağımsız olarak anlamak olanaklı........

© Cumhuriyet