Sızdıran bir çatı, küflenen bir köşe, bir türlü ısınmayan oda… Gündelik bir “konfor sorunu” gibi görünen bu tablo, astımdan KOAH’a uzanan hastalıkların sessiz tetikleyicilerinden biri. Akciğer sağlığının anahtarı bazen ilaçta değil, evin duvarlarında saklı.

Hırıltılı bir öksürükle polikliniğe gelen bir çocuğu düşünün. Muayene yapılır, ilaç yazılır, çocuk eve gönderilir. Peki o ev ısınıyor mu? Duvarlarında küf var mı? Yoksa açıldığında içeri giren soğuk bir daha ısıtılamadığı için pencereler hep kapalı mı? Bu sorular çoğu zaman muayene odasında hiç sorulmaz. Oysa akciğerlerimiz yalnızca soluduğumuz havadan değil, o havayı soluduğumuz yerden de etkilenir: evimizden

Rakamlarla Türkiye’de Konut

TÜİK’in 2025 Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması’na göre nüfusun yüzde 28,8’i sızdıran çatı, nemli duvar, çürümüş pencere çerçevesi gibi sorunların bulunduğu konutlarda yaşıyor, yüzde 27,9’u yetersiz yalıtım yüzünden ısınma sorunuyla uğraşıyor, yüzde 22,1’i ise trafik, sanayi ya da başka kaynaklı hava kirliliği ve çevre sorunlarına maruz kalıyor. Aynı araştırmada nüfusun yüzde 19,6’sı evinin ısıtma ihtiyacını ekonomik olarak karşılayamadığını bildiriyor.

Ama mesele yalnızca cüzdan değil, evin kendisi.

Kötü yalıtımlı bir ev, aynı sıcaklığa ulaşmak için çok daha fazla enerji harcıyor. Enerji pahalandığında düşük gelirli haneler ısıtmayı kısıyor; ev soğuyor, soğuyan ev nemleniyor, (şemada görüldüğü gibi) her halka bir sonrakini besliyor…

Yetersiz Isınma ve Enerji Yoksulluğu Döngüsü

Ancak çocuklar söz konusu olduğunda tablo yoksulluk açısından daha da ağırlaşıyor. Türkiye’de nüfusun yüzde 27,9’u yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında ve bu oran 0–17 yaş grubunda yüzde 36,8’e çıkıyor…

Soğuk ve Nem Akciğere Nasıl Ulaşıyor?

Isınamayan nemli evlerde solunum sistemi birkaç cepheden birden zorlanıyor:

Soğuk: Düşük ortam sıcaklığı, akciğerin savunma mekanizmalarını zayıflatarak üst ve alt solunum yolu enfeksiyonlarına zemin hazırlayabiliyor.

Küf Mantarları ve Ev Tozu Akarları: Alerjik mekanizmalarla astım ataklarını tetikliyor.

Soğuk ve İç Ortam Kirleticileri: KOAH (kronik obstrüktif akciğer hastalığı) alevlenmelerine yol açabiliyor.

Küf Mantarları: Bağışıklık yoluyla zarar verebiliyor: “aşırı duyarlılık pnömonisi” denen, mikrop kaynaklı olmayan bir akciğer iltihabı bunun tipik bir örneği

Havalandırma da önemli bir halka. Isıtılamayan evlerde pencereler daha az açılıyor. Bu durumda sigara başta olmak üzere tütün ürünlerinin dumanı, havada asılı kalan ince partiküller ve renksiz, kokusuz bir gaz olan karbon monoksit iç ortamda birikebiliyor. Yoksulluğa bağlı olarak odun ve kömür gibi katı yakıtların kullanılması ise iç ortamdaki partikül yükünü daha da artırıyor.

Bu ortamdan en çok çocuklar, yaşlılar ve kronik hastalığı olanlar etkileniyor. Çocukluk çağında akciğer gelişiminin zayıf kalmasının ileride KOAH riskini artırdığı biliniyor; sağlıksız barınma koşulları da bu gelişimi olumsuz etkileyen etkenler arasında yer alıyor.

Türkiye’de ısınma sorunu çoğunlukla “konut konforu” başlığı altında tartışılıyor. Oysa konut, akciğer ve genel sağlığın temel belirleyicilerinden birisi. Özellikle düşük gelirli kesimlerin yaşadığı “enerji yoksulluğu”, yani evini yeterince ısıtamama durumu; astım, bronşit, KOAH, solunum yolu enfeksiyonları ve zatürre ile ilişkilendiriliyor. Kalp-damar hastalıkları, ruh sağlığı sorunları ve çocuk gelişiminde olumsuzluklarla da bağlantısı bildiriliyor.

İrlanda’da çocuklar üzerinde yürütülen geniş bir izlem çalışması bunun çarpıcı bir örneğini sunuyor:  Gelir, hane özellikleri ve evde sigara içilmesi gibi etkenler hesaba katıldıktan sonra bile, evini ısıtmakta zorlanan ailelerin 9 ay–5 yaş arasındaki çocuklarında solunum hastalığı yaşama olasılığı yaklaşık yüzde 41, hırıltı gelişme olasılığı yüzde 47 daha yüksek bulundu.

Dünya Sağlık Örgütü’nün Konut ve Sağlık Rehberi, soğuk mevsimde iç ortam sıcaklığının en az 18°C olmasını öneriyor; çocuklar, yaşlılar ve kronik kalp-akciğer hastaları için bunun daha yüksek (20°C) olması gerekebileceğini de ekliyor. Ne iyi ki, evler değiştiğinde sağlık tablosu da değişebiliyor. Yeni Zelanda’da 2 yaşın altındaki çocuklarla yapılan bir vaka-kontrol çalışması, akut solunum yolu enfeksiyonları nedeniyle hastaneye yatışların yaklaşık yüzde 19’unun, konutlarda nem ve küf olmasaydı önlenebileceğini........

© Birikim