Bazı yapımlar vizyona girdiği an tüketilip gider, bazıları ise zaman geçtikçe haklılık payıyla kendine çeker. Disney+’ta yayınlanan A Murder at the End of the World (2023), benim için bunlardan biri. İzlanda’nın dondurucu soğuğu, cam ve çelikten bir sığınak, seçilmiş davetliler ve ilk geceden gelen bir ölüm…

Yüzeyde klasik bir kapalı mekan polisiyesi gibi görünse de derdi “katil kim?” sorusundan daha ileri. Dizi, modern dünyanın krizlerini, iklim felaketi, yapay zekâ hegemonyası, erkek şiddetinin cezasızlığı, bir cinayet anlatısının içine yerleştirerek türü politik bir zemine çekiyor.

Yaratıcıları Brit Marling ve Zal Batmanglij (The OA), teknoloji milyarderi Andy Ronson’ın (Clive Owen) İzlanda’daki “kurtuluş” inzivasında bir araya getirdiği parlak beyinleri mercek altına alıyor. Masadaki başlıklar büyük: küresel çöküş, yapay zekânın geleceği, insanlığın yedek planı. Fakat daha ilk gecede bir davetli ölü bulunuyor. Otelin yapay zekâ asistanı Ray saniyeler içinde raporu yazıyor: kaza. Dosya kapanıyor. Herkes için. Darby Hart hariç.

Z KUŞAĞI’NIN ŞÜPHECİ MİRASI

Dizinin kalbinde, Emma Corrin’in kırılgan ama çelik gibi bir inatla canlandırdığı Darby Hart var. Pembe saçları, giyimi ve kulağından eksik etmediği indierock listeleriyle alternatif X kuşağının izlerini taşıyan, tam bir Z kuşağı portresi çiziyor. Ona “Z Kuşağı’nın Sherlock Holmes’u” denmesi boşuna değil; ancak Darby’nin asıl gücü zekâsından çok kandırılamazlığında yatıyor. Bu, Z kuşağı gençlerinin teknolojik ve kültürel donanımla sistemi sorgulayan, manipülasyona kapılmayan duruşunu idealize ederek vurgulayan bir karakter örneği. Faili meçhul kadın cinayetlerini dijital tozlardan çekip çıkaran, sistemin istatistiğe indirdiği kurbanlara isimlerini geri veren bir hacker ve “true crime” yazarı.

Anlatı iki koldan ilerliyor. Bir yanda Darby’nin geçmişte eski sevgilisi Bill (Harris Dickinson) ile Amerika’nın ıssız yollarında izini sürdüğü “Silver Doe” dosyası; diğer yanda İzlanda’daki teknolojik kalede yaşanan şüpheli ölüm. Bu paralel kurgu yalnızca romantik bir arka plan sunmuyor. Dün ücra bir kasabada görmezden gelinen bir kadın cinayetiyle, bugün ultra lüks bir sığınakta “kaza” denilerek kapatılan ölüm arasında, cezasızlık ve görünmezlik üzerinden bir süreklilik kuruyor. Darby’nin yeteneği teknik maharetinden çok bu sürekliliği görmesinde. O, kodlara inanan değil; o kodların hangi niyetlerle yazıldığını sorgulayan bir kuşağın temsilcisi. Ray’in bir ölümü saniyeler içinde “doğal nedenler” olarak etiketlemesi teknik bir arıza değil; onu tasarlayan zihniyetin bir uzantısı. Dizi açıkça söylüyor: yapay zekâ nötr değildir. Beslendiği tarih kadar karanlık, onu yaratan insan kadar kusurludur.

SOĞUK ÜTOPYA, SICAK HAFIZA

Marling ve Batmanglij, görsel dili bilinçli bir karşıtlık üzerine kuruyor. İzlanda bölümlerindeki steril, buzul mavisi tonlar teknolojik ütopyanın ruhsuzluğunu yansıtıyor. Kamera geniş açılarla Andy’nin sığınağında dolaşırken karakterleri devasa mimarinin içinde küçültüyor. Cam ve çeliğin yansımaları, hem fiziksel hem dijital gözetimi sürekli hatırlatıyor. Geçmişteki yol hikâyesi ise tozlu yollar, soluk turuncular ve grenli bir dokuyla aktarılıyor. Analog sıcaklık ile dijital soğukluk çarpıştırılıyor. Darby’nin geçmişteki görece özgürlüğü ile bugünkü klostrofobik kuşatılmışlığı arasındaki farkı yalnızca diyaloglarda değil, ışığın kırılmasında da hissediyoruz. Minimalist tempo ve tekinsiz sessizlik tercihi, gerilimi bağırmadan kuruyor. Rüzgârın uğultusu ile sunucu odalarının mekanik vınlaması birbirine karışıyor.

MİLYARDER MESİHLER

Dizinin asıl meselesi “katil kim?” sorusundan çok “Dünyayı kim yönetiyor ve kim yönetilmemeyi seçiyor?” sorusunda düğümleniyor.

Andy Ronson karakteri, çağımızın teknoloji baronlarının bir bileşkesi gibi. İklim krizine çözüm üretme ve insanlığı yapay zekâyla ileri taşıma iddiasındaki bu figür, aynı zamanda devasa bir narsisizmin temsili. İzlanda’daki otel sürdürülebilir görünümlü ama tam gözetim altında bir yapı. Dışarıda buzullar erirken içeride “seçilmiş” beyinler insanlığın geleceğini planlıyor.

Finale doğru dizi, bireysel bir suçtan kolektif bir bilince kayıyor. Darby için her kurban bir hikâye. Bill’in ölümü yalnızca kişisel bir yas değil; yapısal bir sorunun yansıması. Katil bireysel olabilir ama onu mümkün kılan, verileri manipüle eden ve ölümleri istatistiğe indirgeyen kültür kolektiftir.

Dizi kusursuz mu? Hayır. Tempo yer yer aksıyor, seçilmişler arasındaki diyaloglar daha derin olabilirdi. Ben de geç fırsat buldum izlemeye ama 2026’da izleyince daha da manalı buldum. Dünyayı kurtarma vaadiyle her adımımızı izleyen teknoloji milyarderlerine ve onların hatasız algoritmalarına gerçekten güveniyor muyuz? Darby güvenmiyor. Ve Z kuşağı da güvenmiyor.

© Birgün