Özel haberlerimizi ve günün öne çıkan gelişmelerini kaçırmamak için BirGün’ün WhatsApp kanalını buraya dokunarak hemen takibe alabilirsiniz.

Bir arkadaşım şunu anlattı: "Bir yapay zekâ dil modeline babamla kavga ettiğimi ve bu olayın beni kötü etkilediğini yazdım, çok anlayışlı ve yakın davrandı, kendimi insan gibi hissettim." Gözlerinde bir ışıltı vardı. Ama bu küçük anekdot, teknoloji dünyasının en büyük sorularından birini mükemmel biçimde özetliyor: Yapay zekâ gerçekten empati kurabiliyor mu, yoksa biz uygulama kullanıcılarına çok ikna edici bir tiyatro mu oynuyor?

Önce kavramı yerine oturtmak lazım, çünkü "empati" kelimesi günlük hayatta o kadar çok kullanılıyor ki artık ne anlama geldiğini neredeyse unuttuk. Empati, başkasının duygusunu sadece anlamak değil, o duyguyu —en azından kısmen— içimizde hissetmektir. İngilizce’den ya da Fransızca’dan 1936 yılında Türkçe’ye geçen kelimenin kökeni Almanca “Einfühlung” kelimesidir. O da eski Yunanca en (“iç, içine”) pathos/patheia (“his, acı, duygu”) birleşiminden türetilmiştir.  Komşunuzun kedisi ölünce "Geçmiş olsun" diyorsunuz ya; işte o an içinizde de bir şeyler kıpırdıyorsa empati kuruyorsunuz demektir. Kıpırdamıyorsa nezaket yapıyorsunuz. İkisi çok farklı şeyler.

Şimdi bu tanımla yapay zekâya bakın. Yapay zekâ —özellikle büyük dil modelleri dediğimiz, ChatGPT, Claude, Gemini ve benzeri sistemler— milyarlarca cümleyi sindirmiş, bu cümlelerden hangi kelime hangi kelimeyi takip eder, hangi durumda hangi tepki verilir, bunu istatistiksel olarak öğrenmiştir daha önce birçok defa bahsettiğimiz gibi. Size "çok üzgün olmalısın" dediğinde, gerçekten üzgün hissetmediği için bunu söylüyor. Daha önce böyle durumlarda insanların "çok üzgün olmalısın" dediğini gördüğü için söylüyor. Sözlükte bu ayrımın bir adı var: simülasyon.

"Tamam hocam, felsefi tartışma güzel de elimizde ne var?" diyenler için bilimsel bulgulara bakalım. Ve bulgular gerçekten insanın kaşını kaldırıyor.

2023–2024 yılları arasında yürütülen 15 çalışmayı inceleyen sistematik bir derleme ve meta-analiz, araştırmaların 13’ünde yapay zekâ sohbet botlarının sağlık profesyonellerine kıyasla istatistiksel olarak anlamlı biçimde daha yüksek empati puanları aldığını ortaya koydu. Dur bir dakika. Doktorlardan mı yüksek puan aldı? Evet, doğru okudunuz sevgili BirGün okurları. ChatGPT-3.5 ve GPT-4 kullanan 13 çalışmanın meta-analizinde, yapay zekâ lehine standartlaştırılmış ortalama fark 0.87 olarak hesaplandı; bu da 10 üzerinden yaklaşık 2 puanlık bir üstünlüğe karşılık geliyor (British Medical Bulletin, 2025). Peki bu nasıl mümkün? Çünkü yorgun bir doktor, sinirli bir hemşire veya acelesi olan bir uzman,........

© Birgün