Somali’de vesayetin sonu, rekabetin başlangıcı mı?
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Yunus Turhan, BM misyonunun Somali’den çekilmesinin ülkenin egemenliği, güvenliği ve bölgesel güç dengeleri açısından ne anlama geldiğini ve Türkiye’nin Somali’nin devlet kapasitesini güçlendirmedeki rolünü AA Analiz için kaleme aldı.
Eski ABD Dışişleri yetkilisi Gerald Helman ile Steven Ratner, Foreign Policy dergisinin 1992-1993 kış sayısında “Saving Failed States” başlıklı makalesinde Somali’yi, “uluslararası toplumun bir üyesi olarak kendi kendini sürdürmekten tamamen aciz ve başarısız ulus-devlet örnekleri arasındadır.” ifadelerini kullanmışlardı. Çok değil, aradan bir yıl geçmeden, “Black Hawk Down” olarak hafızalara kazınan Mogadişu çatışması yaşanmış ve dönemin ABD Başkanı Bill Clinton, 1993'teki ulusa sesleniş konuşmasında “Somali toplumunu yeniden inşa etmek bizim işimiz değil.” diyerek esasında ABD’nin Somali politikasını en üst pencereden siyasi bir tercihe dönüştürmüştü.
“Başarısız devlet” tanımlamasıyla başlayan ve uluslararası toplumun ilgisizliğiyle kurumsallaşan Somali’nin makus talihi, otuz üç yıl sonra yeni bir tarihsel eşiğe ulaştı. Birleşmiş Milletler Somali Geçiş Yardım Misyonu (UNTMIS), 31 Ekim 2026 itibarıyla faaliyetlerini resmen sonlandırdı. Bu gelişme, Somali’nin geçirdiği dönüşüme dair cevap aranması gereken üç soruyu gündeme getirdi: Bu dönüşümün aktörleri kimlerdir, Somali bu noktaya nasıl geldi ve yeni dönemde ülkeyi neler bekliyor?
Bu soruların ilkine verilecek cevabın merkezinde, Somali’ye uzun yıllar boyunca yapıştırılan “kendi kendine yetemeyen devlet” etiketini reddeden ve Somali halkına güvenen Türkiye bulunuyor. Kuraklık ve kıtlığın ülkeyi derinden etkilediği 2011 yılında başlayan Somali açılımı, bu dönüşüm sürecinin kilometre taşı oldu. 2017'de Mogadişu’da açılan ve Türkiye’nin yurt dışındaki en büyük askerî eğitim üssü olan TURKSOM, bugün Somali’nin Eş-Şebab’a karşı savunma kapasitesinin bel kemiğini oluşturuyor. Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) Temmuz 2026'da Somali tezkeresini iki yıl daha uzatması, bu desteğin eğitim ve donanımdan sahaya taşındığını gösteriyor. Bu nedenle UNTMIS’in faaliyetlerini sonlandırmasını, Türkiye’nin on beş yıldır Somali’de üstlendiği fiilî güvenlik garantörlüğü rolünden ve yatırımlarından bağımsız okumak analizi eksik bırakacaktır.
Vesayetten egemenliğe
UNTMIS, BM Güvenlik Konseyinin (BMGK) 2753 ve 2809 sayılı kararlarıyla, Somali hükümetinin talebi üzerine iki yıllık bir geçiş misyonu olarak kuruldu ve görevleri Somali kurumlarına ve BM ajanslarına devredildi. 1992'de BM Somali Operasyonu (UNOSOM) ile başlayan uluslararası misyonun siyasi varlığı ise 31 Ekim 2026........
