Önümüzdeki dönemde izlenecek asıl gösterge müzakere duyurusu değil, Hürmüz'den düzenli geçişin kimin kurallarıyla yapılacağıdır. İran'ın izni ve bedeliyle geçiş, Tahran'ın askeri kaybını siyasi yetkiye çevirecektir. ABD koridorunun bedelsiz kalıcılaşması ise bu kozu etkisizleştirecektir.

İran Araştırmaları Merkezi (İRAM) Araştırmacısı Oral Toğa, ABD/İsrail-İran Savaşı'nda yaşanan son gelişmeleri AA Analiz için kaleme aldı.

17 Haziran’da Pakistan’ın arabuluculuğunda imzalanan İslamabad Mutabakatı’nın öngördüğü 60 günlük süre geçtiğimiz haftalarda doldu. Söz konusu tarih ateşkesi sona erdirmekten öte yalnızca müzakere için öngörülen sürenin dolmasıyla ilgilidir. Genel olarak metin ABD ile İran’ın nihai anlaşmaya en fazla 60 gün içinde ulaşmasını öngörüyor ve aynı dönemde İran’a ticari gemilere bedelsiz ve güvenli geçiş sağlama, ABD’ye ise deniz ablukasını kaldırma yükümlülüğü getiriyordu. Yani dolan süre, genel olarak ateşkesin süresi değil, geçici mutabakatın kalıcı düzene dönüşebileceğine dair beklenti ile ilgilidir.

Ancak mutabakatın uygulanamamış olması sürpriz değildir. Washington ilgili metni Hürmüz Boğazı'nı 28 Şubat öncesindeki serbest seyrüsefer düzenine döndürecek bir geçiş aracı olarak okudu. Tahran ise aynı metindeki "gelecekteki yönetim ve denizcilik hizmetleri" ifadesini boğaz üzerindeki rolünün tanınacağı yeni bir düzenin başlangıcı saydı. Böylece taraflar arasında daha ilk andan yorum farklılığı oluştu. Üstelik mutabakatın dokuzuncu maddesi, nihai anlaşmaya kadar Washington’ın yeni yaptırım getirmemesini öngörüyordu. 24 Ağustos paketi, ABD’nin bu hükmün de içinde bulunduğu 17 Haziran çerçevesini artık bağlayıcı bir geçiş zemini saymadığını gösterdi.

Washington'ın yeni savaşı

ABD açısından savaşın ağırlık merkezi değişmiş durumda. Şubat ayında nükleer programın tasfiyesi ve rejimin çökertilmesi gibi hedeflerle başlayan harekat, altı ay sonra Hürmüz’den düzenli akışın sağlanması mücadelesine dönüştü. Doğrudan saldırıların yerini mayın temizliği, Umman kıyısındaki koridorlardan korumalı geçiş ve İran limanlarına yönelik abluka aldı.

Washington müzakere için acele etmediğini söylüyor ve 17 Haziran metnini fiilen geride kalmış sayıyor. Ancak bu durum, askeri seçeneğin tamamen ortadan kalktığı şeklinde yorumlanmamalıdır. Aksine, baskı ve savaş yöntemlerinin biçim değiştirdiğine işaret ediyor. Nitekim ABD, 1 Eylül akşamı İran’a yönelik saldırılarını yeniden başlattı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) İran'a yönelik saldırılarında özellikle Hürmüz Boğazı çevresi ile ülkenin güney........

© Anadolu Ajansı Analiz