Akademide Yasal Yağma: Enstitüler ve Maskeli Bilim Hırsızlığı
Köşe Yazıları Diş Hekimliği Eczacılık Edebiyat Eğitim Fen Güzel Sanatlar ve Tasarım Hemşirelik Hukuk İktisadi ve İdari Bilimler İlahiyat İletişim İnsan ve Toplum Bilimleri İşletme Mimarlık Mühendislik Orman Sağlık Bilimleri Siyasal Bilgiler Spor Bilimleri Tarih Tıp Turizm Veteriner Ziraat
Güzel Sanatlar ve Tasarım
İktisadi ve İdari Bilimler
İnsan ve Toplum Bilimleri
Fikri görünür kılan kalem; kalemi anlamlı kılan istikrardır.
Akademide Yasal Yağma: Enstitüler ve Maskeli Bilim Hırsızlığı
Akademik dünya, dışardan bakıldığında insanlığın ortak mirasına bilgi ekleyen, etik ilkelerin en yüksek perdeden savunulduğu bir fildişi kule gibi görünür. Ancak, bu kulenin kuytu köşelerinde, hukukun arkasından dolanarak yapılan öyle büyük bir emek yağması yaşanıyor ki, buna artık sessiz kalmak mümkün değil. Bu yağmanın adı; yasal bir hak olan “danışman değişikliği” maskesi arkasına gizlenmiş resmi kılıflı bilim hırsızlığıdır. Bilim hırsızlığı ve veri gaspı, üniversitelerde yasal prosedürlerin arkasına gizlenerek meşrulaştırılan en sinsi suçlardan biri haline gelmiştir.
Akademik hırsızlık (bilim hırsızlığı), bir araştırmacının başkasına ait fikir, veri, yöntem veya metinleri kaynak göstermeden kendisininmiş gibi sunması olarak tanımlanırken; bu durumun lisansüstü eğitimde “tez danışmanı değişikliği” maskesi altında yapılması akademinin en organize ve sinsi etik ihlallerinden biridirve emeklerinin sömürülmesi veya doğrudan gasp edilmesi için yasal bir paravan olarak kullanılmaktadır.
Lisansüstü eğitiminde danışmanlık süreci, kağıt üzerinde bir onay imzasından ibaret görülse de aslen muazzam bir entelektüel ve maddi yatırımdır. Danışman gece gündüz çalışarak TUBİTAK veya BAP projeleri yazar, kurumsal fonları devşirir. Laboratuvar altyapısını tırnaklarıyla kazıyarak kurar, ham verileri işler ve nihayetinde bir öğrenciye bu imkanları sonuna kadar açarak ona adeta bir akademik vaha sunar.
Ancak son dönemde akademi koridorlarında tehlikeli bir trend başgösterdi: “Hazıra konma” stratejisi. Projenin fonları harcanıp, veriler makale veya tez aşamasına gelecek kadar olgunlaştığında ve tezin ilerleyen aşamalarında verilerin yüksek akademik/ticari değeri olduğunda bunu fark eden kötü niyetli akademik aktörler, öğrenci üzerinde mobbing (psikolojik baskı) uygulamaya başlayarak, yapay krizler yaratarak öğrencinin tez danışmanından ayrılarak kendisine geçmesini sağlayacak idari yapılanmayı yönetir. İşin daha acı tarafı ise, üzerinde hiçbir emeği, tek bir damla alın teri bulunmayan “yeni” danışmanların, bu hazır entelektüel sermayeyi adeta bir ganimet gibi kapıp kendi hanelerine yazdırmalarıdır. Yeni danışman sıfırdan başlamak yerine emek hırsızlığı yaparak, önceki danışmanın aylarını/yıllarını verdiği o özgün çalışmayı kendi yayını ve tezi olarak el koyar.
Bu yasal boşluktan faydalanan yeni danışman ve öğrenci ikilisi, ilk akademisyenin yıllarca süren emeğini, fonunu ve entelektüel sermayesini bir gecede kendi hanelerine geçirirler. Üzerinde hiç bir emeği, ter damlası veya fikri katkısı olmayan yeni danışman, hazır bir çalışmaya imza atarak haksız akademik unvan ve yayın elde eder. Bu durumu kelimenin tam anlamıyla “ yasal” kılıfa uydurulmuş bir “akademik hırsızlık” ve kurumsal kaynakların yağmalanmasıdır. Bu ahlaki çürümenin önlenmesi gerekir.
Akademik dünyada etik ihlaller ve hak mahrumiyetleri tartışılırken, genellikle hiyerarşinin daha manipülasyona yatkın olan(mental rahatsız veya yetersiz) öğrenciler ön plana çıkarılır. Ancak madalyonun diğer yüzünde, büyük fedakarlıklarla, fon arayışlarıyla ve yılların birikimiyle projeler üreten akademisyenlerin uğradığı sistematik hak gaspları yer almaktadır. Bu gaspların en sofisitike olanı, yasal bir hak olan “danışman değişikliği prosedürlerinin kötü niyetli bir şekilde kullanılarak akademisyenin fikri mülkiyetine ve emeğine el konulmasıdır.
Akademik dünyada danışman değişikliği prosedürünün kötü niyetli kullanımı, yalnızca idari bir disiplin sorunu değil, aynı zamanda Türk fikri mülkiyet hukunun açıkça ihlal edildiği hukuki bir uyuşmazlıktır. Bir tez danışmanının ürettiği projeler, laboratuvar verileri ve fonladığı çalışmalar; 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu(FSEK) ile 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu(SMK) kapsamında koruma altındadır. Bu hakların danışman değişikliği maskesiyle gasp edilmesi, doğrudan eser sahipliği hakkına tecavüz” ve “ haksız rekabet” suçlarını oluşturur.
Enstitüler ve Üniversite Yönetim Kurulları, danışman değişikliği taleplerini onaylarken idari bir işlem tesis etmektedirler. Ancak, fikri hakların ihlaline zemin hazırlayacak nitelikteki bir değişikliğe göz yummak, idarenin “hizmet kusuru” işlemesine yol açar. Üniversite Yönetim Kurulu ve enstitüler YÖK Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği ile Fikri mülkiyet Kanunlarını birlikte işletmekle yükümlüdür. İlk danışmanın fikri haklarını koruyan bir “Telif ve Hak Devri Taahhütmanesi” alınmadan onaylanan her danışman değişikliği, kurumu da doğacak tazminat davalarında müteselsilen(zincirleme) sorumlu hale getirebilir.
Bir akademisyenin yıllarca süren emeğiyle oluşturduğu, henüz yayınlanmamış “ham veriler” ve know-how”(teknik bilgi), ticari ve bilimsel bir sır niteliğindedir. Öğrencinin danışman değiştirirken bu gizli verileri yeni danışmanına aktarması ve yeni danışmanında bu hazır verilerden akademik unvan/yayın puanı alması; Türk Ticaret Kanununu(TTK)’nun haksız rekabet hükümlerine ve genel hukuk ilkelerindeki “sebepsiz zenginleşme” esasına aykırıdır. Ortada dürüstlük kuralına aykırı, emek hırsızlığına dayalı haksız bir iktisap(kazanma/edinim) mevcuttur.
Bir idari hakkın kötüye kullanılarak bilimsel hırsızlığa alet edilmesi, akademide güven iklimini yok eder. Gerçek bir bilimsel ilerleme için üniversitelerin enstitü kurulları, sadece kağıt üzerindeki imzalara bakmamalı; danışman değişikliği taleplerinde tezin o ana kadarki gelişim seyrini, verilerin kaynağını ve fikri hak sahipliğini titizlikle incelemelidir. Aksi takdirde, bürokratik olarak “yasal” görünen bir işlem, akademik olarak büyük bir hırsızlık suçuna dönüşmeye devam edecektir.
Bir tez danışmanlığı, sadece toplantılardan ibaret sıradan bir rehberlik süreci değildir. Akademisyen; tezin fikir analığını üstlenir, gerekli fonları ve bursları almak için resmi kurumlarla(TUBİTAK, BAP vb.) bürokratik mücadeleler verir, laboratuvar........
