menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Büyük Günahlardan Biri: Kibir – Nedir, Ne Değildir?

29 0
06.11.2026

Köşe Yazıları Diş Hekimliği Eczacılık Edebiyat Eğitim Fen Güzel Sanatlar ve Tasarım Hemşirelik Hukuk İktisadi ve İdari Bilimler İlahiyat İletişim İnsan ve Toplum Bilimleri İşletme Mimarlık Mühendislik Orman Sağlık Bilimleri Siyasal Bilgiler Spor Bilimleri Tarih Tıp Turizm Veteriner Ziraat

Güzel Sanatlar ve Tasarım

İktisadi ve İdari Bilimler

İnsan ve Toplum Bilimleri

Fikri görünür kılan kalem; kalemi anlamlı kılan istikrardır.

Büyük Günahlardan Biri: Kibir – Nedir, Ne Değildir?

Âdem’e secde etmesi istendiğinde Şeytan itiraz eder:

“Ben ondan daha hayırlıyım.”

Şeytan, “Ben değerliyim” demez; kendisini Âdem’le kıyaslayarak ondan daha üstün, daha değerli olduğunu ileri sürer.

Ne de olsa o ateşten, Âdem ise topraktan yaratılmıştır.

Dinî anlatılardaki belki de en eski üstünlük iddialarından biridir bu.

Etkili İletişim Teknikleri dersimde ve Kızım Sana Söylüyorum, Okurum Sen Anla kitabımda öğrencilerime verdiğim ara sınav sorularından biri, bazı kavramlar üzerine düşünmek, yazmak ve konuşmak…

Kibir de o “tombala torbasındaki” kavramlardan biri.

Birçok din ve ahlak geleneğinde eleştirilen; İslâm’da özellikle sakınılması istenen, biraz bildiğimiz, biraz unuttuğumuz, biraz da altını yeniden çizmek gerektiğini düşündüğüm bir kavram:

KİBİR, BURNU HAVADA OLMAK MIDIR?

Peki, Şeytan’ın sözleriyle şu sözleri kıyaslamaya ne dersiniz?

“Ben daha tahsilliyim.

Ben daha başarılıyım.

Ben daha mütevazıyım.

Ben daha tecrübeliyim…”

Kibir, insanın kendini değerli görmesi değildir.

Kendi değerini başkasıyla kıyaslayıp kendisini onun üzerinde bir yere koymasıdır.

Kibir diliyle konuşan “Ben değerliyim” demez.

“Ben ondan daha değerliyim” der.

Örneğin insanın kendini sevmesi kibir değildir.

Başarısıyla gurur duyması, iyi giyinmesi, güzel şeylerden hoşlanması da…

Bir konuda gerçekten daha bilgili, daha başarılı ya da daha tecrübeli olması da tek başına kibir sayılmaz.

Sorun, bu farklılığın insanî bir üstünlüğe dönüştürüldüğü noktada başlar.

“Bu konuda senden daha çok biliyorum” demek başka bir şeydir.

“Bu nedenle seni dinlememe gerek yok” demek başka…

Bir yönüyle kibir, farklılıklarımızı üstünlük sıralamasına, üstünlüğü de insanî değer farkına dönüştürmek demektir.

İslâmî anlayışta kibrin “hakikati reddetmek ve insanları hor görmek” ile ilişkilendirilmesi de bu bakımdan anlamlıdır.

Kibir deyince ilk aklımıza gelenler genellikle kendini öven, gösteriş yapan, başkalarını küçümseyen, hani öyle deriz ya, “burnu havada” insanlardır.

Oysa kibir her zaman bu kadar kolay görünmez.

Örneğin bir konuşmada genç birinin sözünü “Sen daha dünkü çocuksun. Dur bakalım!” diye kesmek, eğer onun söyleyeceklerini yaşı nedeniyle değersiz görüyorsak kibirli bir tavra dönüşebilir.

Bir gencin kendinden yaşça büyük birine “Siz eski nesilsiniz, anlamazsınız bu işlerden.” demesi de aynı üstünlük duygusunu taşıyabilir.

Dudağın bir kenarını küçümseyerek kaldırmak…

Özür dilememekte direnmek…

Her şeyi kendine hak görmek…

Ya da “Bunlarla konuşmaya değmez.” diye düşünüp sırtını dönmek…

Bunların hiçbiri tek başına kibir değildir. Ama eğer arkalarında şu düşünce varsa kibir onlara eşlik ediyor olabilir:

“Ben senden üstünüm. Senin sözünün, düşüncenin ya da duygunun benimki kadar anlamı, önemi ve değeri yok.”

Üstelik insan kendini övmeden de kibirlenebilir.

Herkesi kendinden aşağıda görmesi bunun için yeterlidir.

Hatta insan kendi ahlakıyla, dindarlığıyla, sadeliğiyle, bilgisiyle ve hatta mütevazılığıyla bile kibre bulaşabilir.

PEKİ, İNSAN NEDEN KİBİRLENİR?

Kibir bazen elde edilmiş güçten beslenir.

Para, makam, bilgi, şöhret, diploma, güzellik, başarı insana üstünlük duygusu verebilir.

Bunların hiçbiri kendi başına sorun değildir.

İnsanın imkânlarını artırabilir.

Ama şunu unutmamak gerekir:

Bunların hiçbiri insan olarak değerimizi artırmaz.

Bazen de tam tersi geçerlidir.

İnsan kendisini yeterince değerli hissetmediği için üstünlüğünü kanıtlamaya çalışabilir.

Kendini yükseltmek için uğraşmak yerine başkasını aşağı çekmeyi seçebilir.

Çünkü insanın kendini geliştirmesi zordur.

Alay etmek, küçümsemek, hor görmek, aşağılamak daha kolaydır.

Psikolojide Alfred Adler, aşırı üstünlük çabasını kimi zaman yetersizlik duygusuyla ilişkilendirir.

Engin Geçtan da değersizlik duygusu yaşayan insanın başkalarını eşiti olarak görmekte zorlanabileceğine dikkat çeker. İnsanlar onun gözünde ya yukarıdadır ya aşağıda.

Dolayısıyla kimi zaman “Ben senden üstünüm.” cümlesinin altında başka bir endişe gizleniyor olabilir:

“Ya aslında yeterince değerli değilsem?”

Belki de bu yüzden, kibir bazen değerli hissetmek için başa takılan bir taca, bazen de değersizliği gizlemek için giyilen bir zırha benzer.

Kibrin bir de çoğul hâli vardır:

“Biz onlardan daha iyiyiz.”

Bizim şehir daha çağdaştır.

Bizim üniversite farklıdır.

Bizim takımın taraftarı başkadır.

Bizim siyasi görüşümüzdekiler daha bilinçlidir.

Aidiyet elbette kötü değildir.

İnsan ailesini, şehrini, okulunu, takımını sever. Bir gruba ait olmak ister.........

© Akademik Akıl