menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Merkeze Uzak, Bilgiye Yakın: Taşrada Akademisyenlik Meselesi

14 0
03.11.2026

Köşe Yazıları Diş Hekimliği Eczacılık Edebiyat Eğitim Fen Güzel Sanatlar ve Tasarım Hemşirelik Hukuk İktisadi ve İdari Bilimler İlahiyat İletişim İnsan ve Toplum Bilimleri İşletme Mimarlık Mühendislik Orman Sağlık Bilimleri Siyasal Bilgiler Spor Bilimleri Tarih Tıp Turizm Veteriner Ziraat

Güzel Sanatlar ve Tasarım

İktisadi ve İdari Bilimler

İnsan ve Toplum Bilimleri

Fikri görünür kılan kalem; kalemi anlamlı kılan istikrardır.

Merkeze Uzak, Bilgiye Yakın: Taşrada Akademisyenlik Meselesi

Bir kongrede insanlarla tanışırken “Nereden geldiniz?” sorusuna bir taşra ilini belirterek cevap verdiğinizde kısa bir sessizlik olur. Kötü niyetli bir sessizlik değildir bu; ancak içinde küçük bir hesap vardır: Neden büyük bir şehirde değil de böyle bir yerde? Çoğumuz bu anı yaşamışızdır. Ardından, bulunduğumuz yeri ve orada yaptıklarımızı anlatırken, cevabımızı bir kez daha zihnimizde tartarız. Taşra denince akla önce bir eksiklik gelir. Sanki hayat başka bir yerde yaşanıyor, bilgi ve fırsatlar büyük şehirlerde birikiyor, biz de olan biteni uzaktan izliyoruz. Türkçe düşünce hayatında buna “taşra meselesi” denir. Oysa mesele çoğu zaman yerin kendisinden değil, ona yüklediğimiz anlamdan kaynaklanır. Üstelik bilgiden kastım yalnızca kütüphanelerde biriken, kitaplarda yazılı olan bilgi değil; insanların arasında, sahada ve gündelik hayatın içinde üretilen bilgidir.

Taşranın yorucu yanları elbette inkâr edilemez. Bir fikri, çay içerken sınayabileceğiniz meslektaş sayısı azdır. Kongrelere katılmak hem pahalı hem yorucudur. Akademik ağlara dâhil olmak, ortak çalışmalar geliştirmek ve ürettiğiniz emeğin görünürlük kazanmasını sağlamak her zaman kolay değildir. Bazen yaptığınız işin karşılığını göremediğinizi düşünür, kendinize “Ben burada ne yapıyorum?” diye sorarsınız. Bu soru, işini ciddiye alan herkesin bir noktada karşılaştığı sorulardan biridir. Fakat belki de asıl sormamız gereken soru şudur: Akademisyenliği diğer meslek gruplarından ayıran nedir? Bana göre cevap, var olan işi yürütmekle henüz sorulmamış bir soruyu bulmak arasındaki farkta gizlidir. Çünkü akademisyenin görevi sadece bilinenleri aktarmak değil, bilinmeyeni görünür kılmaktır. Bunun için de bazen sorunun yaşandığı yerde olmak gerekir. Taşrada bulunmak, bu anlamda farklı bir araştırma imkânı sunar. Nitekim yaşam, kitaplarda yazılandan daha zengin, daha katmanlı ve çoğu zaman daha az incelenmiştir.

Bir şehrin gündelik hayatını düşünün: Farklı dillerin, inançların, kültürlerin ve hafızaların aynı sokakta yan yana yaşadığı bir yer. Bir esnaf dükkânının adını neden öyle koyduğunu anlatır. Bir kadın, yöresel bir yemeğin neden başka türlü yapılamayacağını söyler. Bir genç, şehrini neden terk etmek ya da neden burada kalmak istediğini açıklar. Bir pazarlama akademisyeni olarak bu hikâyelere biraz daha farklı bakıyorum. Çünkü bir şehrin sahip olduğu değerlerle kendisini nasıl anlattığı, dışarıdan nasıl algılandığı ve kendi sakinleri tarafından nasıl deneyimlendiği de pazarlamanın ilgi alanına girer. Bir şehrin gastronomik değerleri, yerel üretim biçimleri, el sanatları, kültürel mirası ve tüketim alışkanlıkları bu açıdan önemli bir araştırma alanıdır. Bir tüketicinin tercihlerini, bir işletmenin müşteriyle kurduğu ilişkiyi veya bir ürünün yerel kültür içinde kazandığı anlamı anlamak için bazen uzun anketlerden çok bu hikâyelere kulak vermek gerekir. Bunlar ekonomik, kültürel ve toplumsal hayatın nasıl şekillendiğini gösteren ipuçlarıdır. Dolayısıyla taşra, kendine özgü ihtiyaçları, insan davranışları, değerleri ve hikâyeleri olan bir araştırma evrenidir. Üstelik bu hikâyeler yalnızca akademik yayınlara dönüşmek için de anlatılmaz. Bazen yerel bir işletmenin kendisini daha iyi ifade etmesine, bazen bir üreticinin ürününün değerini fark etmesine, bazen de bir şehrin sahip olduğu potansiyeli yeniden keşfetmesine katkı sunabilir. Üniversitenin bulunduğu şehirle kurduğu ilişki, bu noktada önem kazanır. Bilginin yalnızca üniversite içinde üretilip yayınlanması değil, üniversitenin dışındaki aktörlerle buluşması ve yeni değerler yaratması gerekir. Yerel işletmeler, üreticiler, kamu kurumları, sivil toplum kuruluşları ve öğrenciler bu sürecin paydaşlarıdır. Akademisyen ise bu aktörler arasında yalnızca gözlem yapan değil, kimi zaman bağlantı kuran, kimi zaman kolaylaştıran, kimi zaman da birlikte yeni fikirler geliştiren bir konumdadır. Belki de taşrada akademisyen olmanın en anlamlı taraflarından biri, bilginin toplumsal karşılığını daha yakından görebilmektir.

Bir şehre ait hissetmek için orada doğmuş olmak gerekmiyor. Tanıdıkça, dinledikçe ve sorular biriktirdikçe de bir bağ oluşuyor. Benim için bu bağ, bir aidiyetten çok merakla başlayan ve zamanla sorumluluğa dönüşen bir duygu. Kalmak çoğu zaman tek bir büyük kararla olmuyor. Bazen birinin “Bunu bana kimse anlatmamıştı.” demesi bile yaptığınız işin karşılığını anlamanıza yetiyor. Bunların her biri küçük şeyler gibi görünebilir. Ancak zamanla biriktiklerinde “Başka bir yerde bu kadar işe yarar mıydım?” sorusunun cevabını değiştiriyor. Israrla bulunduğu yerde üretmeye devam eden........

© Akademik Akıl